Hangi seçenekteki cümlede adlaşmış sıfat-fiil kullanılmamıştır?
A) Gelen misafirleri ağırladık.
B) Gelenler çok mutlu oldu.
C) Gidenin yerini dolduramadık.
D) Bilenler anlatsın.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, "adlaşmış sıfat-fiil" kavramını anlamamız ve cümlelerdeki kullanımlarını ayırt etmemiz gerekiyor. Adlaşmış sıfat-fiil, bir sıfat-fiilin nitelediği isim düşürüldüğünde, o ismin yerine geçerek isim gibi kullanılan fiilimsidir. Yani, sıfat görevinden çıkıp isim görevine bürünür.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gelen misafirleri ağırladık.
- Burada "gelen" kelimesi bir sıfat-fiildir (gel-en).
- "Gelen" kelimesi, "misafirleri" ismini nitelemektedir. Yani "nasıl misafirler?" sorusuna "gelen misafirler" cevabını verir.
- Sıfat-fiil, burada doğrudan bir ismi nitelediği için "adlaşmış" değildir; normal bir sıfat-fiil görevindedir.
- B) Gelenler çok mutlu oldu.
- Burada "gelenler" kelimesi bir sıfat-fiildir (gel-en) ve sonuna çoğul eki (-ler) almıştır.
- "Gelenler" derken aslında "gelen insanlar" veya "gelen kişiler" kastedilmektedir. "İnsanlar" veya "kişiler" ismi düşürülmüştür.
- Bu durumda "gelenler" kelimesi isim gibi kullanılmış ve cümlenin öznesi olmuştur. Dolayısıyla bu bir adlaşmış sıfat-fiildir.
- C) Gidenin yerini dolduramadık.
- Burada "gidenin" kelimesi bir sıfat-fiildir (git-en) ve sonuna ilgi hâl eki (-in) almıştır.
- "Gidenin" derken aslında "giden kişinin" veya "giden insanın" kastedilmektedir. "Kişinin" veya "insanın" ismi düşürülmüştür.
- Bu durumda "gidenin" kelimesi isim gibi kullanılmış ve tamlayan görevinde yer almıştır. Dolayısıyla bu bir adlaşmış sıfat-fiildir.
- D) Bilenler anlatsın.
- Burada "bilenler" kelimesi bir sıfat-fiildir (bil-en) ve sonuna çoğul eki (-ler) almıştır.
- "Bilenler" derken aslında "bilen insanlar" veya "bilen kişiler" kastedilmektedir. "İnsanlar" veya "kişiler" ismi düşürülmüştür.
- Bu durumda "bilenler" kelimesi isim gibi kullanılmış ve cümlenin öznesi olmuştur. Dolayısıyla bu bir adlaşmış sıfat-fiildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A seçeneğindeki "gelen" kelimesinin bir ismi nitelediğini ve adlaşmadığını görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
