Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'giden' sözcüğü adlaşmış sıfat-fiil değildir?
A) Giden treni izledik.
B) Giden bir daha gelmedi.
C) Gidenlerin ardından ağladık.
D) Giden her şeyi unuttuk.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, adlaşmış sıfat-fiil kavramını anlamamız ve cümlelerdeki kullanımlarını ayırt etmemiz isteniyor. Öncelikle, "adlaşmış sıfat-fiil" ne demek, onu hatırlayalım:
- Sıfat-fiil (ortaç), fiillere "-an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er, -dık/-dik, -ecek/-acak, -mış/-miş" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan kelimelerdir. Bir ismi nitelerler. Örneğin: "koşan çocuk" (koşan bir sıfat-fiildir ve "çocuk" ismini niteler).
- Adlaşmış sıfat-fiil ise, sıfat-fiilin nitelediği ismin cümleden düşmesiyle, sıfat-fiilin tek başına ismin yerine geçerek isim gibi kullanılması durumudur. Bu durumda sıfat-fiil, ismin aldığı çekim eklerini (çoğul eki, hal ekleri vb.) de alabilir. Örneğin: "koşanlar" (koşan insanlar yerine kullanılmış, "insanlar" ismi düşmüştür).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Giden treni izledik.
- Burada "giden" sözcüğü, "tren" ismini nitelemektedir. Yani "nasıl tren?" sorusuna "giden" cevabını verir. "Tren" ismi cümlede açıkça belirtilmiştir. Bu durumda "giden", bir sıfat-fiil olarak kullanılmıştır, adlaşmamıştır.
- B) Giden bir daha gelmedi.
- Burada "giden" sözcüğü, "giden kişi" veya "giden insan" anlamında kullanılmıştır. "Kişi" veya "insan" ismi düşmüştür. "Giden" tek başına bir isim gibi kullanıldığı için adlaşmış sıfat-fiildir.
- C) Gidenlerin ardından ağladık.
- Burada "gidenlerin" sözcüğü, "giden kişilerin" veya "giden insanların" anlamında kullanılmıştır. "Kişilerin" veya "insanların" ismi düşmüştür. "Gidenler" sözcüğü çoğul eki ve tamlayan eki alarak isim gibi kullanıldığı için adlaşmış sıfat-fiildir.
- D) Giden her şeyi unuttuk.
- Burada "giden" sözcüğü, "geçmiş olan şeyleri" veya "geride kalan şeyleri" anlamında kullanılmıştır. "Her şey" bir zamir olsa da, burada "giden" sözcüğü genel olarak "geçmiş olanlar" veya "geride kalanlar" anlamında adlaşmış bir yapı olarak işlev görmekte, "her şey" ise bu adlaşmış yapının kapsamını belirtmektedir. Dolayısıyla "giden" burada adlaşmış sıfat-fiil olarak kabul edilir.
Yukarıdaki incelemelere göre, "giden" sözcüğünün bir ismi nitelediği ve ismin düşmediği tek seçenek A seçeneğidir. Diğer seçeneklerde "giden" sözcüğü, nitelediği isim düştüğü için adlaşmış sıfat-fiil olarak kullanılmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
