5. "Göz" kelimesi Türkçede birçok farklı anlamda kullanılabilir. "O, babasının tek gözüdür." cümlesinde "çok sevilen, değer verilen" anlamındadır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "göz" kelimesi bu anlamda kullanılmıştır?
A) Mutfak dolabının gözüne sakladığım çikolataları kimse bulamadı.
B) Annem, bahçedeki güllerine gözü gibi bakıyor.
C) Ressam, tabloda kullandığı mavi göz rengiyle herkesi büyüledi.
D) Kasabanın tek su kaynağı olan pınar, dağın gözünde yer alıyordu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "göz" kelimesinin Türkçedeki zengin anlam çeşitliliğini ve özellikle mecazi kullanımlarını anlamamız isteniyor. Soru bize "O, babasının tek gözüdür." cümlesindeki "göz" kelimesinin "çok sevilen, değer verilen" anlamında kullanıldığını belirtiyor. Biz de seçeneklerde bu anlama gelen kullanımı bulmalıyız. Haydi, her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim:
- Öncelikle verilen örnek cümleyi inceleyelim: "O, babasının tek gözüdür." Bu cümlede "göz", bir kişinin bir başkası için ne kadar değerli, kıymetli ve sevgi dolu olduğunu ifade eder. Tıpkı gözümüzün bizim için ne kadar önemli ve vazgeçilmez olması gibi, bu ifade de büyük bir değeri ve sevgiyi vurgular.
- A) Mutfak dolabının gözüne sakladığım çikolataları kimse bulamadı.
Bu cümlede "göz", dolap, çekmece gibi eşyaların içindeki bölme, raf veya küçük alan anlamında kullanılmıştır. Bu, fiziksel bir bölmeyi ifade eder ve "çok sevilen, değer verilen" anlamıyla ilgisi yoktur.
- B) Annem, bahçedeki güllerine gözü gibi bakıyor.
Bu cümlede "gözü gibi bakmak" bir deyimdir. Deyimler, kelimelerin gerçek anlamlarından farklı, mecazi anlamlar kazanmasıyla oluşur. "Gözü gibi bakmak", bir şeye çok özen göstermek, onu çok iyi korumak, kollamak ve ona çok değer vermek anlamına gelir. Kendi gözümüzü ne kadar korur ve önemsersek, bir şeye de o kadar değer verdiğimizi anlatır. Bu kullanım, soruda aradığımız "çok sevilen, değer verilen" anlamıyla birebir örtüşmektedir.
- C) Ressam, tabloda kullandığı mavi göz rengiyle herkesi büyüledi.
Buradaki "göz", görme organımız olan gözün kendisini ifade eder. Kelimenin temel ve gerçek anlamıdır. "Çok sevilen, değer verilen" anlamıyla alakası yoktur.
- D) Kasabanın tek su kaynağı olan pınar, dağın gözünde yer alıyordu.
"Dağın gözü" veya "pınarın gözü" gibi kullanımlar, bir kaynağın, bir suyun çıktığı yer, başlangıç noktası anlamındadır. Bu da mecazi bir kullanımdır ancak "çok sevilen, değer verilen" anlamından farklıdır. Daha çok bir konum veya çıkış noktası belirtir.
- Yapılan incelemeler sonucunda, "Annem, bahçedeki güllerine gözü gibi bakıyor." cümlesindeki "göz" kelimesinin, "çok sevilen, değer verilen" anlamını taşıyan bir deyim içinde kullanıldığı açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
