9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde niteleme sıfatı, nitelediği isim düştüğü için adlaşmış sıfat olarak kullanılmıştır?
A) Genç adam hızlı adımlarla yürüyordu.
B) Yaşlı kadın bize gülümseyerek baktı.
C) Yaşlılar için özel program hazırlanmış.
D) Küçük çocuk parkta kaydıraktan kaydı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda niteleme sıfatının nasıl adlaşmış sıfat haline geldiğini bulmamız isteniyor. Haydi bu dil bilgisi konusunu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı birlikte keşfedelim!
- Öncelikle niteleme sıfatı neydi, hatırlayalım: Bir ismin rengini, durumunu, biçimini, kısacası nasıl olduğunu bildiren sıfatlardır. İsme sorulan "nasıl?" sorusuna cevap verirler. Örneğin, "güzel çiçek" derken "güzel" kelimesi bir niteleme sıfatıdır çünkü "nasıl çiçek?" sorusuna "güzel" cevabını verir.
- Peki, adlaşmış sıfat nedir? İşte burası çok önemli! Niteleme sıfatları, niteledikleri isim düştüğünde, yani cümlede kullanılmadığında, o ismin yerine geçerek adlaşırlar. Bu durumda sıfat, ismin aldığı çekim eklerini (çoğul eki, hal ekleri vb.) de alabilir ve artık bir isim gibi görev yapar. Örneğin, "güzel çiçekler" yerine sadece "güzeller" dersek, "güzeller" kelimesi adlaşmış sıfat olur çünkü "çiçekler" ismi düşmüştür.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında tek tek inceleyelim:
- A) Genç adam hızlı adımlarla yürüyordu.
- Burada "genç" kelimesi "adam" ismini nitelemiştir ("nasıl adam?" -> genç adam). "Adam" ismi düşmemiştir.
- "hızlı" kelimesi "adımlar" ismini nitelemiştir ("nasıl adımlar?" -> hızlı adımlar). "Adımlar" ismi düşmemiştir.
- Bu cümlede adlaşmış sıfat yoktur.
- B) Yaşlı kadın bize gülümseyerek baktı.
- Burada "yaşlı" kelimesi "kadın" ismini nitelemiştir ("nasıl kadın?" -> yaşlı kadın). "Kadın" ismi düşmemiştir.
- Bu cümlede adlaşmış sıfat yoktur.
- C) Yaşlılar için özel program hazırlanmış.
- Bu cümlede "yaşlılar" kelimesine dikkat edelim. Normalde "yaşlı" bir niteleme sıfatıdır (örneğin "yaşlı insanlar"). Ancak burada "insanlar" veya "kişiler" gibi bir isim kullanılmamış, "yaşlı" kelimesi doğrudan çoğul eki (-lar) alarak bir isim gibi kullanılmıştır. Yani "yaşlı insanlar" yerine "yaşlılar" denilerek isim düşmüş ve sıfat adlaşmıştır.
- "özel" kelimesi "program" ismini nitelemiştir ("nasıl program?" -> özel program). "Program" ismi düşmemiştir.
- Bu cümlede "yaşlılar" kelimesi, nitelediği "insanlar" isminin düşmesiyle adlaşmış sıfat olarak kullanılmıştır.
- D) Küçük çocuk parkta kaydıraktan kaydı.
- Burada "küçük" kelimesi "çocuk" ismini nitelemiştir ("nasıl çocuk?" -> küçük çocuk). "Çocuk" ismi düşmemiştir.
- Bu cümlede adlaşmış sıfat yoktur.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğindeki "yaşlılar" kelimesi, aslında "yaşlı insanlar" veya "yaşlı kişiler" gibi bir tamlamanın kısaltılmış halidir. "İnsanlar" veya "kişiler" ismi düşmüş, "yaşlı" sıfatı da bu ismin yerine geçerek çoğul eki almıştır. İşte bu duruma adlaşmış sıfat diyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
