🎓 LGS ne zaman yapılacak Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "LGS ne zaman yapılacak Test 1" testinde karşılaşabileceğiniz temel Türkçe ve Matematik konularını sade bir dille özetlemektedir. Konuları tekrar ederken bu notlardan faydalanabilirsiniz.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiilin özelliklerini kısmen taşıyan ama cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Cümlede yüklem olamazlar.
- İsim-fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yapar.
Örnek: Kitap okumak en sevdiğim şeydir.
- Sıfat-fiiller (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Bir ismi niteler veya adlaşmış sıfat-fiil olarak kullanılır.
Örnek: Gelecek günler güzel olacak. (Sıfat-fiil) / Koşanlar yoruldu. (Adlaşmış sıfat-fiil)
- Zarf-fiiller (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -a...a, -casına" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevinde bulunur, eylemin zamanını veya durumunu belirtir.
Örnek: Ders çalışırken müzik dinlerim.
💡 İpucu: Bazı fiilimsiler kalıcı isim haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örnek: dondurma, çakmak, dolma)
📌 Cümle Türleri
Cümleler, yapılarına, yüklemlerinin türüne, anlamına ve ögelerinin dizilişine göre farklı türlere ayrılır. LGS'de genellikle yapı ve anlam ağırlıklı sorular gelir.
- Yapısına Göre Cümleler:
- Basit Cümle: Tek yargı (tek yüklem ve tek fiilimsi olmayan bir cümle) bildirir.
Örnek: Çocuklar bahçede oynuyor.
- Birleşik Cümle: Bir temel cümle ve en az bir yan cümleden oluşur. Yan cümle genellikle bir fiilimsi, "ki" bağlacı, şart eki veya iç içe bir cümle ile kurulur.
Örnek: Hava kararınca eve döndük. (Girişik Birleşik Cümle - fiilimsi ile)
- Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, virgül veya noktalı virgülle birbirine bağlanan cümlelerdir.
Örnek: Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı.
- Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, "ve, ama, fakat, ancak, çünkü" gibi bağlaçlarla birbirine bağlanan cümlelerdir.
Örnek: Çok çalıştı ama kazanamadı.
- Anlamına Göre Cümleler:
- Olumlu Cümle: Eylemin gerçekleştiğini veya yargının var olduğunu bildirir.
Örnek: Sınavı kazandı.
- Olumsuz Cümle: Eylemin gerçekleşmediğini veya yargının olmadığını bildirir (-me/-ma, -sız, yok, değil).
Örnek: Sınavı kazanmadı.
- Soru Cümlesi: Bir soru sorar ve cevap bekler.
Örnek: Nereye gidiyorsun?
- Emir Cümlesi: Bir buyruk, istek veya rica bildirir.
Örnek: Hemen buraya gel!
⚠️ Dikkat: "Sözde soru cümleleri" soru sormaz, bir duyguyu pekiştirir. (Örnek: Buna kim inanır?)
📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Türkçeyi doğru kullanmak ve anlam karışıklığını önlemek için yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat etmek çok önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi, yer, millet, dil, din, kurum adları), unvanlar, gezegen ve yıldız adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
- "ki" Bağlacı ve Eki: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ("Oysaki, mademki, belki" gibi istisnalar hariç). İlgi zamiri veya sıfat yapan "ki" bitişik yazılır.
Örnek: Sen ki çok çalışkansın. (Bağlaç) / Evdeki hesap çarşıya uymaz. (Ek)
- "de/da" Bağlacı ve Eki: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve asla "-te/-ta" olmaz. Bulunma hal eki olan "-de/-da" bitişik yazılır ve "-te/-ta" olabilir.
Örnek: Ben de geldim. (Bağlaç) / Evde kimse yok. (Ek)
- "mi" Soru Eki: Her zaman ayrı yazılır ve kendisinden sonra gelen ekler bitişik yazılır.
Örnek: Geldin mi? / Gelecek misin?
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Ses düşmesi, türemesi, anlam kayması gibi durumlarda bitişik yazılır. Anlamını koruyan ve birleşme durumunda yeni bir anlam kazanmayan kelimeler genellikle ayrı yazılır.
- Nokta (.): Cümle sonu, kısaltmalar, sayılarda sıra bildirme.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırma, sıralı cümleleri ayırma, ara sözleri belirtme, tırnak içinde olmayan alıntı cümleleri belirtme.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırma, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırma.
💡 İpucu: Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. (Örnek: Türk Dil Kurumunun)
📌 Çarpanlar ve Katlar (EBOB - EKOK)
Sayılar teorisinin temel konularından olup, LGS'de problem çözme becerisini ölçen sorularda sıkça karşımıza çıkar.
- Çarpan (Bölen): Bir sayıyı tam bölen sayılara o sayının çarpanı veya böleni denir.
Örnek: 12'nin çarpanları: 1, 2, 3, 4, 6, 12.
- Asal Çarpan: Bir sayının çarpanları arasında asal olan sayılardır.
Örnek: 12'nin asal çarpanları: 2, 3.
- Kat: Bir sayının kendisi ve kendisinin tam katı olan sayılardır.
Örnek: 3'ün katları: 3, 6, 9, 12...
- EBOB (En Büyük Ortak Bölen): İki veya daha fazla sayıyı aynı anda bölen en büyük sayıdır. Problemlerde parçalama, ayırma, bölme gibi durumlarda kullanılır.
- EKOK (En Küçük Ortak Kat): İki veya daha fazla sayının ortak katları arasındaki en küçük sayıdır. Problemlerde birleştirme, gruplama, aynı anda tekrar etme gibi durumlarda kullanılır.
💡 İpucu: EBOB-EKOK sorularında "küçük parçalardan büyük bir bütün oluşturma" veya "birleştirme" varsa EKOK; "büyük bir bütünü küçük eşit parçalara ayırma" varsa EBOB kullanılır.
📌 Üslü İfadeler
Bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımının kısa gösterimidir. $a^n$ şeklinde gösterilir; burada $a$ taban, $n$ ise üs (kuvvet)tir.
- Üslü İfadelerde Çarpma:
- Tabanlar aynıysa üsler toplanır: $a^m \cdot a^n = a^{m+n}$
- Üsler aynıysa tabanlar çarpılır: $a^n \cdot b^n = (a \cdot b)^n$
- Üslü İfadelerde Bölme:
- Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır: $ rac{a^m}{a^n} = a^{m-n}$
- Üsler aynıysa tabanlar bölünür: $ rac{a^n}{b^n} = ( rac{a}{b})^n$
- Üssün Üssü: Bir üslü ifadenin tekrar üssü alındığında üsler çarpılır: $(a^m)^n = a^{m \cdot n}$
- Negatif Üs: Bir sayının negatif üssü, o sayının çarpmaya göre tersinin pozitif üssüdür: $a^{-n} = rac{1}{a^n}$
- Sıfırıncı Kuvvet: Sıfır hariç her sayının sıfırıncı kuvveti 1'dir: $a^0 = 1$ ( $a \neq 0$ )
⚠️ Dikkat: Negatif tabanlı üslü ifadelerde parantez kullanımına dikkat edin. $(-2)^4 = 16$ iken $-2^4 = -16$ 'dır.
📌 Kareköklü İfadeler
Bir sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemidir. $\sqrt{a}$ şeklinde gösterilir.
- Tam Kare Sayılar: Bir tam sayının karesi olan sayılardır. Karekökleri bir tam sayıdır.
Örnek: $1, 4, 9, 16, 25, ...$ ($ \sqrt{25} = 5 $)
- $a\sqrt{b}$ Şeklinde Yazma: Karekök içindeki bir sayının bir çarpanı tam kare ise, o çarpan kök dışına çıkarılabilir.
Örnek: $\sqrt{12} = \sqrt{4 \cdot 3} = 2\sqrt{3}$
- Katsayıyı Kök İçine Alma: Katsayı, kök içine karesi alınarak girer.
Örnek: $3\sqrt{2} = \sqrt{3^2 \cdot 2} = \sqrt{9 \cdot 2} = \sqrt{18}$
- Kareköklü İfadelerde Toplama ve Çıkarma: Sadece kök içleri aynı olan ifadeler toplanıp çıkarılabilir. Katsayılar toplanır veya çıkarılır, kök içi değişmez.
Örnek: $3\sqrt{5} + 2\sqrt{5} = 5\sqrt{5}$
- Kareköklü İfadelerde Çarpma: Kök içleri kendi arasında, katsayılar kendi arasında çarpılır.
Örnek: $(2\sqrt{3}) \cdot (4\sqrt{2}) = (2 \cdot 4)\sqrt{3 \cdot 2} = 8\sqrt{6}$
- Kareköklü İfadelerde Bölme: Kök içleri kendi arasında, katsayılar kendi arasında bölünür.
Örnek: $ rac{6\sqrt{10}}{2\sqrt{5}} = rac{6}{2}\sqrt{ rac{10}{5}} = 3\sqrt{2}$
💡 İpucu: Karekök dışına çıkmayan sayıların yaklaşık değerlerini bilmek veya tahmin etmek, karşılaştırma sorularında işinize yarar.
