"Acı bir koku burnumu tırmaladı." cümlesindeki deyim aktarması türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) İnsandan doğaya aktarma
B) Duyular arası aktarma
C) Doğadan insana aktarma
D) Nesneden nesneye aktarma
Sevgili öğrenciler, bu soruda "Acı bir koku burnumu tırmaladı." cümlesindeki deyim aktarması türünü bulmamız isteniyor. Deyim aktarması, bir kavramın veya özelliğin, ait olduğu alandan başka bir alana aktarılması demektir. Şimdi cümleyi adım adım inceleyelim:
- "Acı" kelimesinin kullanımı: Normalde "acı" kelimesi, tat alma duyumuzla ilgili bir kavramdır (örneğin, acı biber, acı kahve). Ancak bu cümlede "koku" ile birlikte kullanılarak, bir kokunun rahatsız edici, keskin niteliğini ifade etmek için kullanılmıştır. Yani, tat alma duyusuna ait bir özellik, koku alma duyusuna aktarılmıştır.
- "Tırmaladı" kelimesinin kullanımı: "Tırmalamak" eylemi, genellikle dokunma duyumuzla veya fiziksel bir etkiyle (örneğin, kedinin tırmalaması, bir yerin kaşınması) ilişkilidir. Cümlede ise bir kokunun burunda yarattığı rahatsız edici, keskin etkiyi anlatmak için kullanılmıştır. Bu da dokunma/fiziksel etki duyusuna ait bir özelliğin, koku alma duyusu üzerindeki bir etkiyi anlatmak için kullanılmasıdır.
- Duyular Arası Aktarma Nedir?: Duyular arası aktarma, bir duyu organıyla algılanan bir özelliğin, başka bir duyu organıyla algılanan bir şeyi nitelemek için kullanılmasıdır. Örneğin, "tatlı ses" (tatma duyusundan işitme duyusuna), "sıcak renkler" (dokunma duyusundan görme duyusuna).
- Yukarıdaki analizde gördüğümüz gibi, "acı" kelimesi tat alma duyusundan koku alma duyusuna, "tırmalamak" kelimesi ise dokunma duyusundan koku alma duyusuna bir aktarım içermektedir. Bu durum, doğrudan duyular arası bir aktarmadır.
- Diğer seçenekleri de kısaca değerlendirelim:
- A) İnsandan doğaya aktarma: İnsanlara ait özelliklerin doğa olaylarına veya varlıklarına verilmesidir (örneğin, "güneş gülümsüyor"). Cümlemizdeki durumla ilgisi yoktur.
- C) Doğadan insana aktarma: Doğa varlıklarına ait özelliklerin insanlara verilmesidir (örneğin, "aslan yürekli adam"). Cümlemizdeki durumla ilgisi yoktur.
- D) Nesneden nesneye aktarma: Bir nesnenin özelliğinin başka bir nesneye aktarılmasıdır. Bu, genellikle daha genel bir benzetme veya istiare türü içinde ele alınır ve doğrudan duyular arası aktarma kadar spesifik değildir. Cümlemizdeki durum, duyular arasındaki geçişi açıkça göstermektedir.
Bu nedenle, cümlede farklı duyulara ait özelliklerin birbirinin yerine kullanılması söz konusudur.
Cevap B seçeneğidir.
