6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde vasıta (araç) hâl eki kullanılmıştır?
A) İşe otobüsle gidiyor.Bu soruda, cümlelerde kullanılan eklerin anlamlarını ve işlevlerini doğru bir şekilde ayırt etmemiz isteniyor. Özellikle vasıta (araç) hâl ekini bulmamız gerekiyor. Gelin, bu eki ve diğer ekleri yakından inceleyelim.
Öncelikle vasıta (araç) hâl eki nedir, hatırlayalım:
Vasıta hâl eki, bir eylemin hangi araçla, neyin yardımıyla yapıldığını bildiren ektir. Genellikle -le / -la (ünlü uyumuna göre -yle / -yla) şeklinde karşımıza çıkar ve "ile" edatının ekleşmiş halidir. "Neyle?" veya "Kimle?" sorularına cevap verirken, özellikle "neyle?" sorusu aracı (vasıtayı) belirtir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) İşe otobüsle gidiyor.
Buradaki "otobüsle" kelimesine dikkat edelim. "İşe neyle gidiyor?" diye sorduğumuzda cevabı "otobüsle" olur. Otobüs, işe gitme eyleminin yapıldığı bir araçtır (vasıtadır). Dolayısıyla, buradaki "-le" eki tam da aradığımız vasıta (araç) hâl ekidir. Bu seçenek doğru cevaptır.
B) Seninle konuşmak istiyorum.
Buradaki "seninle" kelimesinde de "-le" eki vardır. Ancak bu ek burada bir araç bildirmiyor, "seninle birlikte" anlamı katıyor. Yani birliktelik anlamı taşır. Vasıta hâl eki değildir.
C) Bu yemek tuzsuz olmuş.
"Tuzsuz" kelimesindeki "-suz" eki, bir isme gelerek o şeyin yokluğunu, eksikliğini bildiren bir yapım ekidir (isimden isim yapan ek). "Tuz" isminden "tuzsuz" sıfatını türetmiştir. Hâl eki değildir.
D) Sessizce odasına çekildi.
"Sessizce" kelimesindeki "-ce" eki, bir sıfata gelerek onu zarf yapan bir yapım ekidir (sıfattan zarf yapan ek). "Nasıl çekildi?" sorusuna "sessizce" cevabını verir. Hâl eki değildir.
Görüldüğü gibi, sadece A seçeneğinde eylemin hangi araçla yapıldığını bildiren vasıta (araç) hâl eki kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki ekler farklı anlamlar ve görevler taşımaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
