11. sınıf tarih 2. dönem 1. yazılı 1. senaryo Test 2

🎓 11. sınıf tarih 2. dönem 1. yazılı 1. senaryo Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, 11. sınıf tarih dersinin 2. dönem 1. yazılı sınavı için hazırlanmıştır. Notlarımız, I. Dünya Savaşı sonrası Osmanlı Devleti'nin durumu, işgallere karşı tepkiler ve Millî Mücadele'nin ilk adımları gibi temel konuları kapsamaktadır.

📌 I. Dünya Savaşı Sonrası Osmanlı Devleti'nin Durumu

I. Dünya Savaşı, Osmanlı Devleti için ağır sonuçlar doğurdu. Savaşın sonunda imzalanan ateşkes antlaşmaları ve ardından yapılan barış görüşmeleri, devletin geleceğini derinden etkiledi.

• Savaşın Sonu: Osmanlı Devleti, İttifak Devletleri safında yer aldığı I. Dünya Savaşı'nı kaybetti.
• Ateşkes Antlaşması: İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı.
• Toprak Kayıpları: Antlaşma ile Osmanlı toprakları fiilen işgallere açık hale geldi.

📌 Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti için ağır ve yıkıcı maddeler içeriyordu. Bu antlaşma, aslında bir ateşkes değil, Osmanlı'yı fiilen işgale hazırlayan bir belgeydi.

• 7. Madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. Bu madde, Anadolu'daki tüm işgallere hukuki zemin hazırladı.
• 24. Madde: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Van, Harput, Bitlis, Sivas, Diyarbakır) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu illeri işgal edebilecekti. Bu madde, bir Ermeni devleti kurma amacı taşıyordu.
• Ordunun Terhisi: Osmanlı ordusu terhis edildi, silah ve cephane İtilaf Devletleri'ne teslim edildi.
• Haberleşme ve Ulaşım: Demiryolları, telgraf hatları, tüneller İtilaf Devletleri'nin kontrolüne geçti.

⚠️ Dikkat: Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren en önemli belgedir.

📌 İşgallere Karşı Tepkiler: Cemiyetler ve Kuvâ-yi Milliye

Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası başlayan işgallere karşı Türk halkı farklı şekillerde tepki gösterdi. Bu tepkiler, cemiyetler ve Kuvâ-yi Milliye aracılığıyla örgütlendi.

📝 Yararlı (Millî) Cemiyetler

Bu cemiyetler, Türk halkının bağımsızlık ve vatanseverlik duygularıyla ortaya çıkmış, işgallere karşı direnişi örgütlemişlerdir.

• Amacı: İşgalleri protesto etmek, Türk topraklarının işgalini engellemek, Millî Mücadele ruhunu canlı tutmak.
• Özelliği: Başlangıçta bölgesel nitelikte olsalar da, daha sonra Sivas Kongresi'nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildiler.
• Örnekler: Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Kilikyalılar Cemiyeti, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti.

📝 Zararlı Cemiyetler

Bu cemiyetler, farklı amaçlarla kurulmuş olup, Millî Mücadele'ye karşı çıkarak ülkenin bütünlüğünü tehdit etmişlerdir.

• Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler: Kendi devletlerini kurma amacı taşıyorlardı. (Örn: Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Pontus Rum Cemiyeti, Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri).
• Türkler Tarafından Kurulan Cemiyetler: Kurtuluşu manda veya himaye altında arayan ya da işgallere sessiz kalan cemiyetlerdi. (Örn: İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti, Teali İslam Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası).

⚔️ Kuvâ-yi Milliye

Kuvâ-yi Milliye, işgaller karşısında merkezi otoritenin yetersiz kalması üzerine halkın kendi imkanlarıyla oluşturduğu silahlı direniş örgütleridir.

• Ortaya Çıkışı: Mondros Ateşkesi sonrası başlayan işgallere karşı halkın kendiliğinden örgütlenmesiyle oluştu.
• Amacı: İşgalci güçleri yavaşlatmak, halkın can ve mal güvenliğini sağlamak, Millî Mücadele'ye zaman kazandırmak.
• Özelliği: Bölgesel nitelikteydi, düzenli bir ordu değildi, ihtiyaçlarını halktan karşılıyordu.
• Önemi: Millî Mücadele'nin ilk silahlı direnişini oluşturdu, düzenli ordu kurulana kadar düşmanı oyalamayı başardı.

💡 İpucu: Kuvâ-yi Milliye, düşmanı yurttan atacak güce sahip olmasa da, düzenli ordunun kurulması için önemli bir zemin hazırlamıştır.

📌 Mustafa Kemal'in Millî Mücadele'yi Başlatması

Mustafa Kemal Paşa, Mondros Ateşkesi sonrası ülkenin içinde bulunduğu durumu görerek Millî Mücadele'yi başlatmak üzere Anadolu'ya geçti ve önemli adımlar attı.

• Samsun'a Çıkış (19 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıktı. Görevi, bölgedeki asayişi sağlamak olsa da, asıl amacı Millî Mücadele'yi başlatmaktı.
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgallere karşı protesto mitingleri düzenlenmesini ve işgalleri kınayan telgraflar çekilmesini istedi. Millî bilinci uyandırmayı hedefledi.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Millî Mücadele'nin gerekçesini, amacını ve yöntemini belirledi.
  • "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." (Gerekçe)
  • "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Amaç ve Yöntem)
  • Her ilden üç delegenin Sivas'ta toplanacak kongreye gelmesi çağrısı yapıldı.

📌 Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Doğu Anadolu'da Ermeni ve Rum faaliyetlerine karşı toplanan bölgesel bir kongre olsa da, aldığı kararlar ulusal nitelik taşıyordu.

• Katılımcılar: Doğu Anadolu illerinden gelen temsilciler.
• Önemli Kararlar:
  • Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
  • Kuvâ-yi Millîye'yi etkin, millî iradeyi egemen kılmak esastır.
  • Manda ve himaye kabul edilemez. (İlk kez net olarak reddedildi.)
  • Geçici bir hükümet kurulacağı belirtildi.
  • Temsil Heyeti kuruldu. (Başkanı Mustafa Kemal)

📌 Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

Amasya Genelgesi'nde çağrısı yapılan ve tüm yurdu temsil eden ulusal bir kongreydi.

• Önemli Kararlar:
  • Erzurum Kongresi kararları genişletilerek onaylandı.
  • Tüm yararlı cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi.
  • Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.
  • Temsil Heyeti'nin yetkileri tüm yurdu kapsayacak şekilde genişletildi. (Başkanı Mustafa Kemal)
  • İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.

💡 İpucu: Sivas Kongresi, Millî Mücadele'nin tek elden yönetilmesini ve ulusal bir örgütlenmeyi sağlaması açısından çok önemlidir.

📌 Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919)

İstanbul Hükümeti (Salih Paşa) ile Temsil Heyeti (Mustafa Kemal) arasında yapılan görüşmelerdir.

• Önemi: İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını ve yetkisini resmen tanımış oldu.
• Alınan Kararlar: Mebusan Meclisi'nin toplanması kararı alındı. Ancak İstanbul dışında toplanması isteniyordu.

📌 Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Millî (28 Ocak 1920)

Amasya Görüşmeleri'nde alınan karar doğrultusunda İstanbul'da toplanan Mebusan Meclisi, Millî Mücadele'nin hedeflerini belirleyen önemli bir belgeyi kabul etti.

• Misak-ı Millî (Millî Ant): Türk vatanının sınırlarını, bağımsızlık ilkelerini ve kapitülasyonların kaldırılması gibi konuları içeren altı maddelik bir belgedir.
  • Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
  • Osmanlı borçları ve kapitülasyonlar kaldırılsın.
  • Azınlıklara, komşu ülkelerdeki Müslümanlara verilen haklar kadar hak verilecektir.
  • Boğazların güvenliği sağlanmalıdır.
• Sonuçları: Misak-ı Millî'nin kabulü, İtilaf Devletleri'nin tepkisini çekti ve İstanbul'un resmen işgaline yol açtı (16 Mart 1920).

⚠️ Dikkat: Misak-ı Millî, Kurtuluş Savaşı'nın siyasi programı ve hedefi haline gelmiştir.

📌 Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920)

İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Mustafa Kemal, Ankara'da yeni bir meclis topladı.

• Açılışı: 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı.
• Özellikleri:
  • Kurucu, ihtilalci ve savaşçı bir meclistir.
  • Güçler Birliği ilkesini benimsemiştir (yasama, yürütme, yargı yetkilerini kendinde toplamıştır).
  • Meclis hükümeti sistemi benimsenmiştir (bakanlar tek tek meclis tarafından seçilir).
  • Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir ilkesini benimsemiştir.
• Amacı: Vatanı işgalden kurtarmak, bağımsızlığı sağlamak.

💡 İpucu: TBMM'nin açılmasıyla birlikte Millî Mücadele, kurumsal bir yapıya kavuşmuş ve ulusal egemenlik ilkesi fiilen hayata geçirilmiştir.

📌 Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920)

I. Dünya Savaşı'nı kaybeden Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan barış antlaşması taslağıdır.

• İmzalayanlar: Osmanlı Hükümeti adına bazı temsilciler imzaladı.
• Önemli Maddeleri:
  • Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermenistan kurulması.
  • Güneydoğu Anadolu'da özerk bir Kürt bölgesi.
  • İzmir ve çevresi ile Doğu Trakya Yunanistan'a bırakıldı.
  • İstanbul Osmanlı Devleti'nin başkenti olarak kalacak, ancak azınlık haklarına uyulmazsa alınacaktı.
  • Boğazlar uluslararası bir komisyonun yönetimine bırakıldı.
  • Osmanlı ordusu 50.700 askerle sınırlanacak, ağır silahları olmayacaktı.
  • Kapitülasyonlar genişletilerek devam edecekti.
  • Osmanlı'nın maliyesi İtilaf Devletleri'nin kontrolüne girdi.
• Geçersizliği: TBMM tarafından onaylanmadığı ve halk tarafından kabul edilmediği için hukuken hiçbir zaman yürürlüğe girmedi.

⚠️ Dikkat: Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'ni tamamen yok etme amacı taşıyan, ağır ve haksız şartlar içeren bir antlaşmaydı. Türk milleti bu antlaşmayı asla kabul etmemiştir.