Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil bir arada kullanılmıştır?
A) Koşarak gelen çocuk, kapıyı açıp içeri girdi.
B) Okunacak kitapları alıp, oturarak ders çalışmaya başladı.
C) Gidilecek yerleri belirleyip, gülerek yola çıktılar.
D) Konuşan adam, içeri girer girmez etrafa bakındı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiilin bir arada kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu fiilimsi türlerini kısaca hatırlayalım:
- İsim-fiil (Ad Eylem): Fiillere "-ma/-me", "-ış/-iş/-uş/-üş", "-mak/-mek" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede bir eylemin adı gibi kullanılır. Örneğin: okuma, geliş, gitmek.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere "-an/-en", "-ası/-esi", "-maz/-mez", "-ar/-er", "-dık/-dik", "-acak/-ecek", "-mış/-miş" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede bir ismi niteleyerek sıfat görevi görür. Örneğin: gelen, okunacak, bitmiş.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç): Fiillere "-ken", "-alı/-eli", "-madan/-meden", "-dıkça/-dikçe", "-arak/-erek", "-r...-maz", "-ıp/-ip", "-ınca/-ince" gibi ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede eylemin zamanını veya durumunu belirterek zarf görevi görür. Örneğin: koşarak, gelince, gülmeden.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Koşarak gelen çocuk, kapıyı açıp içeri girdi.
Burada "Koşarak" (-arak) ve "açıp" (-ıp) kelimeleri zarf-fiil, "gelen" (-en) kelimesi ise sıfat-fiildir. Bu cümlede isim-fiil bulunmamaktadır.
- B) Okunacak kitapları alıp, oturarak ders çalışmaya başladı.
Bu cümlede "Okunacak" (-acak) kelimesi sıfat-fiildir (Hangi kitaplar? Okunacak kitaplar). "Alıp" (-ıp) ve "oturarak" (-arak) kelimeleri zarf-fiildir (Nasıl başladı? Alıp başladı, Oturarak başladı). "Çalışmaya" (-ma) kelimesi ise isim-fiildir (Neye başladı? Çalışmaya başladı). Gördüğümüz gibi, üç fiilimsi türü de bu cümlede bir aradadır.
- C) Gidilecek yerleri belirleyip, gülerek yola çıktılar.
Bu cümlede "Gidilecek" (-ecek) kelimesi sıfat-fiil, "belirleyip" (-ıp) ve "gülerek" (-erek) kelimeleri ise zarf-fiildir. Bu cümlede isim-fiil bulunmamaktadır.
- D) Konuşan adam, içeri girer girmez etrafa bakındı.
Burada "Konuşan" (-an) kelimesi sıfat-fiil, "girer girmez" (-r...-maz) kelime grubu ise zarf-fiildir. Bu cümlede isim-fiil bulunmamaktadır.
İncelemelerimiz sonucunda, isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiilin üçünün de bir arada bulunduğu seçeneğin B olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
