Bir deneyde, patates dilimleri farklı konsantrasyonlardaki tuzlu su çözeltilerine konuluyor. Bir süre sonra patates dilimlerinin bazılarının ağırlığının arttığı, bazılarının ise azaldığı gözlemleniyor.
Bu deney, hücre zarından küçük moleküllerin hangi pasif geçiş şeklini incelemek için tasarlanmıştır?
A) Basit difüzyon
B) Kolaylaştırılmış difüzyon
C) Ozmoz
D) Aktif taşıma
E) Endositoz
Bu deney, hücre zarından küçük moleküllerin geçişini anlamak için tasarlanmıştır. Patates dilimleri canlı hücrelerden oluşur ve bu hücrelerin etrafında seçici geçirgen bir zar bulunur. Tuzlu su çözeltileri, patates hücrelerinin içindeki su konsantrasyonundan farklı olabilir. Patates dilimlerinin ağırlığının artması veya azalması, hücrelere su giriş veya çıkışının bir göstergesidir.
- Deneyin Amacı: Patates dilimlerinin farklı konsantrasyonlardaki tuzlu su çözeltilerine konulması ve ağırlık değişimlerinin gözlemlenmesi, suyun hücre zarı boyunca nasıl hareket ettiğini anlamayı hedefler. Ağırlık artışı, hücreye su girdiğini; ağırlık azalması ise hücreden su çıktığını gösterir.
- Hücre Zarı ve Su Hareketi: Hücre zarı, su moleküllerinin serbestçe geçişine izin verirken, tuz gibi çözünmüş maddelerin geçişini kısıtlar. Bu durum, zarın "seçici geçirgen" olduğunu gösterir.
- Pasif Geçiş Şekilleri: Soru, "pasif geçiş şekli"ni sormaktadır. Pasif geçiş, hücrenin enerji harcamadan (ATP kullanmadan) maddelerin konsantrasyon farkına göre hareket etmesidir.
- Seçeneklerin İncelenmesi:
- A) Basit difüzyon: Küçük, yağda çözünen moleküllerin (O2, CO2) veya çok küçük polar moleküllerin (su da bir miktar) doğrudan hücre zarından, konsantrasyon farkına göre geçişidir. Su basit difüzyonla da geçer ancak bu deneydeki ana mekanizma, suyun yarı geçirgen zardan toplu hareketini tanımlayan daha spesifik bir terimdir.
- B) Kolaylaştırılmış difüzyon: Taşıyıcı proteinler veya kanal proteinleri yardımıyla, büyük veya yüklü moleküllerin (glikoz, amino asitler) konsantrasyon farkına göre geçişidir. Su için aquaporinler kolaylaştırılmış difüzyon sağlasa da, deneyin genel tanımı suyun konsantrasyon gradyanına göre hareketini vurgular.
- C) Ozmoz: Suyun, seçici geçirgen bir zardan, su potansiyelinin yüksek olduğu yerden (daha az çözünen madde içeren ortam) düşük olduğu yere (daha çok çözünen madde içeren ortam) doğru net hareketidir. Patates dilimlerinin ağırlığının artması veya azalması, çözeltinin konsantrasyonuna bağlı olarak hücrelere su giriş veya çıkışının doğrudan bir sonucudur. Bu tanım, deneydeki gözlemleri (ağırlık değişimi ve su hareketi) mükemmel şekilde açıklar.
- D) Aktif taşıma: Moleküllerin konsantrasyon gradyanına karşı (az yoğun ortamdan çok yoğun ortama) enerji harcanarak (ATP) taşınmasıdır. Deneyde enerji harcamasına dair bir belirti yoktur ve suyun hareketi genellikle pasif bir süreçtir.
- E) Endositoz: Hücrenin büyük molekülleri, partikülleri veya hatta tüm hücreleri zarını içeri doğru bükerek hücre içine almasıdır (fagositoz, pinositoz). Bu, su gibi küçük moleküllerin geçişiyle ilgili değildir.
- Sonuç: Deneyde gözlemlenen patates dilimlerinin ağırlık değişimi, suyun hücre zarı boyunca konsantrasyon farkına bağlı olarak hareket etmesinden kaynaklanır. Bu süreç, ozmoz olarak adlandırılır.
Cevap C seçeneğidir.
