11. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 1

İnsanda solunum gazlarının taşınması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Oksijenin büyük bir kısmı alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır.

B) Karbondioksitin yaklaşık $70\%$ kadarı bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.

C) Hemoglobin, oksijenin kısmi basıncının yüksek olduğu yerlerde oksijenle birleşir, düşük olduğu yerlerde ise oksijeni serbest bırakır.

D) Karbondioksitin yaklaşık $23\%$ kadarı karboksihemoglobin şeklinde taşınır.

E) Karbondioksitin $7\%$ kadarı plazmada çözünmüş halde taşınır.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Solunum gazlarının insan vücudunda nasıl taşındığı, dolaşım sistemimiz için hayati bir konudur. Akciğerlerimizden aldığımız oksijenin dokulara ulaştırılması ve dokularda oluşan karbondioksitin akciğerlere geri getirilmesi karmaşık ama etkili mekanizmalarla gerçekleşir. Şimdi, bu mekanizmalarla ilgili verilen ifadeleri tek tek inceleyelim ve hangisinin yanlış olduğunu bulalım.

• A) Oksijenin büyük bir kısmı alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır.

  Bu ifade doğrudur. Oksijenin yaklaşık $97-98\%$ kadarı, alyuvarların içinde bulunan hemoglobin adı verilen demir içeren proteine bağlanarak oksihemoglobin ($HbO_2$) şeklinde taşınır. Geri kalan küçük bir kısmı ise kan plazmasında çözünmüş halde bulunur.

• B) Karbondioksitin yaklaşık $70\%$ kadarı bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.

  Bu ifade de doğrudur. Karbondioksitin taşınmasında en önemli yöntem budur. Dokularda oluşan $CO_2$, alyuvarlara girer ve burada su ile birleşerek karbonik anhidraz enzimi sayesinde karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur. Karbonik asit hemen bikarbonat iyonlarına ($HCO_3^-$) ve hidrojen iyonlarına ($H^+$) ayrışır. Bikarbonat iyonları plazmaya geçerek akciğerlere taşınır.

• C) Hemoglobin, oksijenin kısmi basıncının yüksek olduğu yerlerde oksijenle birleşir, düşük olduğu yerlerde ise oksijeni serbest bırakır.

  Bu ifade kesinlikle doğrudur ve hemoglobinin en temel işlevlerinden biridir. Akciğerlerde oksijenin kısmi basıncı ($PO_2$) yüksek olduğu için hemoglobin oksijeni bağlar. Dokularda ise oksijenin kısmi basıncı düşük olduğu için hemoglobin oksijeni serbest bırakarak dokulara geçmesini sağlar. Bu, oksijenin verimli bir şekilde alınıp verilmesini sağlayan bir adaptasyondur.

• D) Karbondioksitin yaklaşık $23\%$ kadarı karboksihemoglobin şeklinde taşınır.

  Bu ifade yanlıştır. Karbondioksitin yaklaşık $20-23\%$ kadarı hemoglobine bağlanarak taşınır, ancak bu bileşiğin adı karbaminohemoglobindir. Karbondioksit, hemoglobinin globin kısmındaki amino gruplarına bağlanır. Karboksihemoglobin ise karbon monoksit ($CO$) gazının hemoglobine bağlanmasıyla oluşan çok tehlikeli bir bileşiktir. Karbon monoksit, oksijenden çok daha güçlü bir şekilde hemoglobine bağlanır ve oksijenin taşınmasını engeller, bu da zehirlenmeye yol açar. Dolayısıyla, karbondioksitin karboksihemoglobin şeklinde taşındığı ifadesi hatalıdır.

• E) Karbondioksitin $7\%$ kadarı plazmada çözünmüş halde taşınır.

  Bu ifade doğrudur. Karbondioksitin küçük bir kısmı (yaklaşık $7\%$) kan plazmasında doğrudan çözünmüş halde taşınır. Bu miktar, gazın kısmi basıncına ve çözünürlüğüne bağlıdır.

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, D seçeneğindeki ifade yanlıştır çünkü karbondioksit, karbaminohemoglobin şeklinde taşınır, karboksihemoglobin şeklinde değil.

Cevap D seçeneğidir.