11. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 1

Karbondioksitin kanda taşınması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Karbondioksitin yaklaşık %$7$'si kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır.

B) Karbondioksitin yaklaşık %$23$'ü karbaminohemoglobin şeklinde taşınır.

C) Karbondioksitin büyük çoğunluğu ($%70$) bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.

D) Karbondioksit, alyuvarlara girdiğinde karbonik anhidraz enzimi ile suya bağlanarak karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur.

E) Alyuvarlarda oluşan bikarbonat iyonları, $pH$ dengesini korumak için alyuvar dışına çıkarak plazmaya geçerken, yerine $K^+$ iyonları alyuvar içine alınır.

Karbondioksit ($CO_2$), vücut hücrelerinde metabolizma sonucu oluşan bir atık üründür ve akciğerlere taşınarak dışarı atılması gerekir. Kan, $CO_2$'yi farklı yollarla taşır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Karbondioksitin yaklaşık %$7$'si kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır.

  Bu ifade doğrudur. $CO_2$'nin küçük bir kısmı, kan plazmasında doğrudan çözünmüş gaz halinde taşınır. Bu oran genellikle %$5$ ile %$10$ arasında değişir ve %$7$ bu aralığa uymaktadır.

• B) Karbondioksitin yaklaşık %$23$'ü karbaminohemoglobin şeklinde taşınır.

  Bu ifade de doğrudur. $CO_2$, alyuvarlardaki hemoglobinin amino gruplarına bağlanarak karbaminohemoglobin ($HbCO_2$) oluşturur. Bu yolla taşınan $CO_2$ oranı yaklaşık %$20$ ile %$30$ arasında değişir, dolayısıyla %$23$ doğru bir değerdir. $CO_2$, hemoglobinin oksijen bağladığı bölgelere değil, farklı amino gruplarına bağlanır.

• C) Karbondioksitin büyük çoğunluğu ($%70$) bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.

  Bu ifade kesinkes doğrudur ve $CO_2$ taşınmasının en önemli yoludur. $CO_2$'nin yaklaşık %$70$'i, bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır. Bu süreç, alyuvarların içinde gerçekleşir ve kanın $pH$ dengesinin korunmasında kritik bir rol oynar.

• D) Karbondioksit, alyuvarlara girdiğinde karbonik anhidraz enzimi ile suya bağlanarak karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur.

  Bu ifade de doğrudur. Doku kılcallarından alyuvarlara giren $CO_2$, alyuvarların içinde bol miktarda bulunan karbonik anhidraz (CA) enzimi sayesinde su ($H_2O$) ile çok hızlı bir şekilde birleşerek karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur. Bu reaksiyon, bikarbonat iyonlarının oluşumunun ilk adımıdır: $CO_2 + H_2O \xrightarrow{CA} H_2CO_3$.

• E) Alyuvarlarda oluşan bikarbonat iyonları, $pH$ dengesini korumak için alyuvar dışına çıkarak plazmaya geçerken, yerine $K^+$ iyonları alyuvar içine alınır.

  Bu ifade yanlıştır. Alyuvarlarda oluşan karbonik asit ($H_2CO_3$), hemen hidrojen iyonlarına ($H^+$) ve bikarbonat iyonlarına ($HCO_3^-$) ayrışır. Bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) alyuvar dışına çıkarak plazmaya geçer ve bu, kanın $pH$ dengesini korumak için önemlidir. Ancak, alyuvarın içindeki elektriksel dengeyi sağlamak amacıyla, $HCO_3^-$ iyonları dışarı çıkarken, yerine potasyum iyonları ($K^+$) değil, klor iyonları ($Cl^-$) alyuvar içine alınır. Bu olaya "klor kayması" veya "Hamburger kayması" denir. $K^+$ iyonları, hücre içi ve dışı potansiyel farkının korunmasında rol oynasa da, bikarbonat taşınması sırasında alyuvara giren iyon değildir.

Bu nedenle, $CO_2$ taşınmasıyla ilgili yanlış olan ifade E seçeneğidir.

Cevap E seçeneğidir.