11. sınıf biyoloji 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 1

Bir komünitede gözlemlenen aşağıdaki durumlardan hangisi, türler arası rekabetin bir sonucu değildir?

A) Aynı bölgede yaşayan iki farklı fare türünün farklı zamanlarda beslenmesi.

B) Bir bitki türünün, başka bir bitki türünün salgıladığı kimyasallar nedeniyle büyümesinin engellenmesi.

C) Bir avcı türünün popülasyon büyüklüğünün, av türünün popülasyon büyüklüğüne bağlı olarak dalgalanması.

D) Benzer besinleri tüketen iki böcek türünden birinin zamanla o bölgeden yok olması.

E) Yüksek ışık alan yerlerde hızlı büyüyen bitkilerin, düşük ışık alan yerlerde büyüyen bitkilerin yerini alması.

Sevgili öğrenciler,

Bu soruda, bir komünitede gözlemlenen durumlardan hangisinin türler arası rekabetin bir sonucu olmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "türler arası rekabet" kavramını hatırlayalım:

• Türler arası rekabet: Farklı türlere ait bireylerin, aynı sınırlı kaynaklar (besin, su, ışık, yaşam alanı, eş vb.) için mücadele etmesidir. Bu mücadele, rekabet eden türlerden en az birini olumsuz etkiler.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Aynı bölgede yaşayan iki farklı fare türünün farklı zamanlarda beslenmesi.

  Bu durum, iki farklı türün (fareler) aynı bölgede yaşarken, ortak kaynaklar (besin) için doğrudan rekabeti azaltmak amacıyla beslenme zamanlarını ayırmasıdır. Bu, "kaynak paylaşımı" veya "niş farklılaşması" olarak adlandırılır ve türler arası rekabetin bir sonucudur. Yani, rekabetin olumsuz etkilerinden kaçınmak için geliştirilmiş bir adaptasyondur.

• B) Bir bitki türünün, başka bir bitki türünün salgıladığı kimyasallar nedeniyle büyümesinin engellenmesi.

  Bu durum, allelopati olarak bilinir. Bir bitki türü, diğer bitki türlerinin büyümesini engelleyen kimyasallar salgılayarak yaşam alanı, su ve besin gibi kaynaklar için rekabet eder. Bu, doğrudan bir türler arası rekabet şeklidir.

• C) Bir avcı türünün popülasyon büyüklüğünün, av türünün popülasyon büyüklüğüne bağlı olarak dalgalanması.

  Bu durum, avcı-av ilişkisini tanımlar. Avcı türü, av türünü besin olarak kullanır. Av türünün sayısı arttığında avcı türünün sayısı da artar; av türünün sayısı azaldığında ise avcı türünün sayısı da azalır. Bu bir beslenme ilişkisidir (predasyon), rekabet ilişkisi değildir. Rekabette iki tür aynı sınırlı kaynağı kullanmaya çalışırken, predasyonda bir tür diğerini kaynak olarak tüketir.

• D) Benzer besinleri tüketen iki böcek türünden birinin zamanla o bölgeden yok olması.

  Bu durum, "rekabetçi dışlama" ilkesinin tipik bir örneğidir. Benzer besinleri tüketen (yani aynı sınırlı kaynak için rekabet eden) iki farklı türden, daha güçlü olanın diğerini ortamdan uzaklaştırması veya yok etmesidir. Bu, türler arası rekabetin doğrudan ve şiddetli bir sonucudur.

• E) Yüksek ışık alan yerlerde hızlı büyüyen bitkilerin, düşük ışık alan yerlerde büyüyen bitkilerin yerini alması.

  Bu durum, farklı bitki türlerinin ışık ve yaşam alanı gibi kaynaklar için rekabetini gösterir. Ortam koşulları (ışık miktarı) değiştiğinde, o koşullara daha iyi adapte olmuş (daha rekabetçi) türler, diğer türlerin yerini alır. Bu da türler arası rekabetin bir sonucudur.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki durumun türler arası rekabet değil, bir avcı-av ilişkisi olduğu açıkça görülmektedir.

Cevap C seçeneğidir.