Aşağıdaki simbiyotik ilişki örneklerinden hangisi mutualizme aittir?
A) İnsan bağırsağında yaşayan tenya.
B) Köpek balığına yapışarak beslenen pilot balığı.
C) Baklagillerin köklerinde yaşayan azot bağlayıcı bakteriler.
D) Bir ağacın üzerinde yaşayan sarmaşık bitkisi.
E) Aslanların ceylanları avlaması.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, doğadaki canlılar arasındaki farklı etkileşim biçimlerinden biri olan "simbiyotik ilişkileri" ve özellikle "mutualizmi" anlamamız isteniyor. Gelin, adım adım bu kavramları ve seçenekleri inceleyelim.
- Simbiyotik İlişki Nedir?
Simbiyotik ilişki, farklı türden iki canlının uzun süreli ve yakın bir şekilde bir arada yaşaması durumudur. Bu ilişkiler, her iki canlı için de faydalı, zararlı veya etkisiz olabilir.
- Mutualizm Nedir?
Mutualizm, simbiyotik ilişkilerin bir türüdür. Bu ilişkide, bir arada yaşayan her iki canlı da bu birliktelikten karşılıklı olarak fayda sağlar. Yani, "kazan-kazan" durumu söz konusudur.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İnsan bağırsağında yaşayan tenya:
Tenya (bağırsak kurdu), insanın bağırsağında yaşayarak besinlerden faydalanır ve ürer. Bu durum tenya için faydalıdır. Ancak insan için besin kaybına, sindirim sorunlarına ve hastalıklara yol açtığı için zararlıdır. Bu tür bir ilişkiye parazitizm denir (bir taraf fayda sağlar, diğer taraf zarar görür).
- B) Köpek balığına yapışarak beslenen pilot balığı:
Pilot balıkları (remoralar), köpek balıklarının vücuduna yapışarak veya yakınlarında yüzerek, köpek balığının avlarından arta kalan besin kırıntılarıyla beslenirler. Ayrıca köpek balığının sağladığı korumadan ve ulaşım kolaylığından faydalanırlar. Köpek balığı ise bu durumdan genellikle etkilenmez veya çok az fayda (temizlik) görür. Bu tür bir ilişkiye kommensalizm denir (bir taraf fayda sağlar, diğer taraf etkilenmez).
- C) Baklagillerin köklerinde yaşayan azot bağlayıcı bakteriler:
Bu bakteriler (örneğin Rhizobium), baklagil bitkilerinin köklerinde nodüller oluşturarak yaşarlar. Bitkiden besin (şeker) ve barınak alırlar. Karşılığında ise atmosferdeki serbest azotu bitkinin kullanabileceği forma dönüştürerek bitkiye azot sağlarlar. Bitki, kendi başına azotu bu şekilde bağlayamaz. Dolayısıyla hem bakteri hem de bitki bu ilişkiden karşılıklı olarak fayda sağlar. Bu ilişki mutualizme harika bir örnektir.
- D) Bir ağacın üzerinde yaşayan sarmaşık bitkisi:
Sarmaşık bitkisi, ağacın gövdesini kullanarak yukarı doğru tırmanır ve daha fazla güneş ışığına ulaşır. Bu durum sarmaşık için faydalıdır. Ağaç ise bu durumdan genellikle etkilenmez. Çok yoğun sarmaşıklar bazen ağacın ışık almasını engelleyebilir veya ağırlık yapabilir, bu durumda hafif bir zarar söz konusu olabilir. Ancak genel olarak bu ilişki kommensalizm olarak kabul edilir.
- E) Aslanların ceylanları avlaması:
Aslanlar, ceylanları avlayarak beslenirler. Aslanlar için bu durum hayati bir fayda sağlarken, ceylanlar için ölümcül bir zarardır. Bu ilişki av-avcı ilişkisi (predasyon) olarak adlandırılır ve simbiyotik bir ilişki türü değildir, çünkü avcı ve av arasında uzun süreli ve yakın bir birliktelik söz konusu değildir.
Yukarıdaki analizlere göre, her iki canlının da karşılıklı fayda sağladığı ilişki C seçeneğinde verilmiştir.
Cevap C seçeneğidir.
