Hunlar, Köktürkler ve Uygurlar ile ilgili aşağıdaki özelliklerden hangisi yalnızca Uygurlar için geçerlidir?
A) Onlu sistem adı verilen askeri teşkilatı kurdular
B) Orhun Yazıtları gibi Türk tarihinin önemli eserlerini bıraktılar
C) Yerleşik hayata geçerek tarım ve ticarette ilerlediler
D) Göktanrı inancını benimseyerek bu doğrultuda törenler düzenlediler
Sevgili öğrenciler, bu tür sorular, Türk devletlerinin tarihsel gelişimini ve birbirlerinden ayrılan özelliklerini anlamak için çok önemlidir. Her seçeneği dikkatlice inceleyerek doğru cevabı bulalım:
- A) Onlu sistem adı verilen askeri teşkilatı kurdular: Bu askeri teşkilat, ilk olarak Asya Hun İmparatorluğu hükümdarı Mete Han tarafından kurulmuştur. Daha sonra Köktürkler de dahil olmak üzere diğer Türk devletleri tarafından da benimsenmiş ve kullanılmıştır. Dolayısıyla bu özellik, yalnızca Uygurlar için geçerli değildir.
- B) Orhun Yazıtları gibi Türk tarihinin önemli eserlerini bıraktılar: Orhun Yazıtları (Göktürk Yazıtları), Köktürkler dönemine ait olup Türk tarihinin ve dilinin en önemli yazılı kaynaklarındandır. Uygurlar da kendi alfabelerini kullanarak önemli yazılı eserler bırakmışlardır ancak Orhun Yazıtları onlara ait değildir. Bu nedenle bu özellik de yalnızca Uygurlar için geçerli değildir.
- C) Yerleşik hayata geçerek tarım ve ticarette ilerlediler: Hunlar ve Köktürkler genellikle göçebe veya yarı göçebe bir yaşam tarzına sahipti ve ekonomileri büyük ölçüde hayvancılığa dayanıyordu. Uygurlar ise, Maniheizm dinini benimsemeleriyle birlikte savaşçı özelliklerini yitirmiş, et yemekten vazgeçmiş ve göçebe yaşam tarzını terk ederek yerleşik hayata geçmişlerdir. Şehirler kurmuş, tarım ve ticaretle uğraşmış, sulama kanalları inşa etmişlerdir. Bu durum, Uygurları önceki büyük Türk devletlerinden ayıran en temel özelliklerden biridir.
- D) Göktanrı inancını benimseyerek bu doğrultuda törenler düzenlediler: Göktanrı inancı, eski Türklerin genel ve köklü inancıydı. Hem Hunlar hem de Köktürkler Göktanrı inancına sahipti ve bu inanç doğrultusunda törenler düzenlerdi. Uygurlar ise başlangıçta Göktanrı inancına sahip olsalar da, daha sonra Maniheizm'i resmi din olarak benimsemişlerdir. Bu nedenle bu özellik de yalnızca Uygurlar için geçerli değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, yerleşik hayata geçerek tarım ve ticarette ilerleme özelliği, Hunlar ve Köktürklerden farklı olarak yalnızca Uygurlar için geçerlidir.
Cevap C seçeneğidir.
