Terleme - Kohezyon - Gerilim teorisi nedir Test 1

Öğretmen, tahta kalemi ile tahtaya bir şekil çiziyor. Daha sonra tahtayı temizlemek için sıktığı suyun, tahta üzerinde çizilen çizgilerin üzerinde birikmediğini, diğer bölgelerde ise ince bir film tabakası oluşturduğunu gözlemliyor. Bu durum ile bitkilerde su taşınması arasında kurulan aşağıdaki bağlantılardan hangisi doğrudur?

A) Tahta kaleminin bıraktığı iz, ksilemin su geçirgenliğini temsil eder.
B) Suyun çizgiler üzerinde birikmemesi, terleme-kohezyon teorisindeki su kaybını gösterir.
C) Suyun diğer bölgelerde film tabakası oluşturması, adezyon kuvvetine bir örnektir.
D) Tahtanın suyu emmesi, kök basıncının etkisini kanıtlar.

• Sevgili öğrenciler, bu soruda günlük hayattan bir gözlem ile bitkilerdeki su taşınması arasındaki bağlantıyı kurmamız isteniyor. Öncelikle gözlemi dikkatlice inceleyelim ve temel bilimsel kavramlarla ilişkilendirelim.
• Öğretmen tahtaya çizim yapıyor ve sonra su sıkıyor. Burada iki farklı durum gözlemleniyor:
  • Çizgilerin üzerinde su birikmemesi: Bu durum, tahta kaleminin bıraktığı izin (mürekkebin) suyu ittiğini, yani hidrofobik (su sevmeyen) bir yüzey oluşturduğunu gösterir. Su molekülleri, mürekkep moleküllerine yapışmak yerine birbirlerine (kohezyon kuvveti) daha sıkı tutunmayı tercih eder.
  • Diğer bölgelerde ince bir film tabakası oluşması: Tahtanın temiz yüzeyinde suyun ince bir tabaka halinde yayılması, su moleküllerinin tahta yüzeyindeki moleküllere çekildiğini gösterir. Farklı türdeki moleküller arasındaki bu çekim kuvvetine adezyon denir. Yani su, tahta yüzeyine yapışıyor ve yayılıyor.
• Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında değerlendirelim:
• A) Tahta kaleminin bıraktığı iz, ksilemin su geçirgenliğini temsil eder.
  • Tahta kaleminin izi suyu iterek birikmesini engellerken, bitkilerdeki ksilem dokusu suyu taşımakla görevlidir ve suyun kolayca geçebileceği, hatta adezyon kuvvetiyle tutunabileceği bir yapıya sahiptir. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
• B) Suyun çizgiler üzerinde birikmemesi, terleme-kohezyon teorisindeki su kaybını gösterir.
  • Suyun çizgiler üzerinde birikmemesi, yüzeyin hidrofobik olmasıyla ilgilidir. Terleme-kohezyon teorisi, bitkilerde yapraklardan suyun buharlaşması (terleme) sonucu oluşan çekim kuvveti ve su moleküllerinin birbirine tutunması (kohezyon) sayesinde suyun yukarı taşınmasını açıklar. Gözlemdeki durum doğrudan su kaybını değil, suyun yüzeyle etkileşimini gösterir. Bu ifade yanlıştır.
• C) Suyun diğer bölgelerde film tabakası oluşturması, adezyon kuvvetine bir örnektir.
  • Evet, suyun tahtanın temiz yüzeyinde ince bir film tabakası oluşturması, su molekülleri ile tahta yüzeyindeki moleküller arasındaki çekim kuvveti olan adezyonun bir sonucudur. Bitkilerde su taşınmasında da adezyon kuvveti çok önemlidir. Su molekülleri, ksilem borularının çeperlerine adezyon kuvvetiyle tutunarak yer çekimine karşı yukarı doğru hareket etmelerine yardımcı olur. Bu ifade doğrudur.
• D) Tahtanın suyu emmesi, kök basıncının etkisini kanıtlar.
  • Soruda tahtanın suyu emdiğinden değil, suyun yüzeyde film tabakası oluşturduğundan bahsediliyor. Tahtanın suyu emmesi, tahtanın yapısıyla ilgili fiziksel bir özelliktir. Kök basıncı ise bitkilerde kök hücrelerinin aktif olarak iyonları alması ve ozmozla suyun köke girmesi sonucu oluşan, suyu ksilemde yukarı doğru iten bir kuvvettir. Bu iki durum arasında doğrudan bir bağlantı kurmak doğru değildir. Bu ifade yanlıştır.

Cevap C seçeneğidir.