Bitkilerde su ve mineral taşınması sırasında kök basıncının rolü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Küçük bitkilerde suyun yükselmesinde önemli rol oynar
B) Terlemenin az olduğu nemli gecelerde etkilidir
C) Bitkilerin yapraklarında gutasyon olayına neden olur
D) Kohezyon-gerilim teorisinin temel mekanizmasını oluşturur
Bitkilerde su ve mineral taşınması, karmaşık mekanizmalarla gerçekleşir. Kök basıncı da bu mekanizmalardan biridir. Kök basıncı, kök hücrelerinin topraktan aktif olarak mineral iyonlarını alması ve bu iyonların ksilem içine pompalanması sonucu oluşur. Ksilemdeki mineral konsantrasyonu arttığında, ozmoz yoluyla su da ksileme girer ve bu durum ksilem içinde pozitif bir basınç oluşturur. Bu basınca kök basıncı denir.
- A) Küçük bitkilerde suyun yükselmesinde önemli rol oynar: Kök basıncı nispeten zayıf bir kuvvettir (genellikle 0.1 MPa'dan az). Bu basınç, suyu birkaç metre kadar yukarı itebilir. Bu nedenle, küçük bitkilerde (otlar, fideler) suyun taşınmasına önemli katkı sağlayabilir, özellikle terlemenin düşük olduğu durumlarda. Bu ifade doğrudur.
- B) Terlemenin az olduğu nemli gecelerde etkilidir: Geceleri stomalar genellikle kapalıdır ve nem oranı yüksek olduğu için terleme (yapraklardan su buharlaşması) azalır. Ancak kökler aktif olarak mineral alımına devam eder. Bu durum, ksilemde su birikmesine ve kök basıncının artmasına neden olur. Artan kök basıncı, terlemenin çekim kuvvetinin azaldığı bu koşullarda suyun yukarı doğru hareket etmesini sağlar. Bu ifade doğrudur.
- C) Bitkilerin yapraklarında gutasyon olayına neden olur: Gutasyon, terlemenin düşük olduğu (örneğin nemli gecelerde) ve kök basıncının yüksek olduğu durumlarda, yaprak kenarlarındaki veya uçlarındaki özel gözeneklerden (hidatodlar) ksilem özsuyunun damlacıklar halinde dışarı atılması olayıdır. Kök basıncı suyu yukarı iter, ancak terleme ile atılamayan su, gutasyon yoluyla dışarı atılır. Bu ifade doğrudur.
- D) Kohezyon-gerilim teorisinin temel mekanizmasını oluşturur: Kohezyon-gerilim teorisi, bitkilerde suyun uzun mesafeli taşınmasının ana açıklayıcı modelidir. Bu teorinin temel mekanizması, yapraklardan suyun buharlaşması (terleme) ile oluşan negatif basınç (gerilim veya çekme kuvveti) ve su moleküllerinin birbirine yapışma (kohezyon) özelliği sayesinde suyun yukarı doğru çekilmesidir. Kök basıncı ise pozitif bir basınçtır ve terleme çekimi ile oluşan negatif basınca karşıt bir etki yapar. Kök basıncı su taşınmasına katkıda bulunsa da, kohezyon-gerilim teorisinin temel mekanizması değildir; aksine, bu teori terleme çekimine dayanır. Bu ifade yanlıştır.
Cevap D seçeneğidir.
