Bir deneyde, bitki fidesi yan tarafından ışık alacak şekilde yerleştirilmiş ve fidenin ışık kaynağına doğru büyüdüğü gözlemlenmiştir.
Bu gözlem hangi fizyolojik süreçle açıklanır?
A) Oksin hormonunun ışık almayan tarafta birikmesi
B) Oksin hormonunun ışık alan tarafta birikmesi
C) Giberellin hormonunun köklerde sentezlenmesi
D) Absisik asit hormonunun yapraklarda artması
Bu soruda, bitkilerin ışığa doğru büyüme eğilimini açıklayan fizyolojik süreci anlamamız isteniyor. Bu olaya fototropizm denir ve bitkilerin hayatta kalması için çok önemli bir adaptasyondur. Şimdi adım adım bu süreci inceleyelim:
- Bitki Hormonları ve Büyüme: Bitkilerin büyüme ve gelişmesinde çeşitli hormonlar görev alır. Bu hormonlardan biri de oksindir. Oksin, özellikle bitkinin gövde ucunda (apikal meristem) üretilen ve hücre uzamasını teşvik eden bir hormondur.
- Işığın Oksin Üzerindeki Etkisi: Bitki bir taraftan ışık aldığında, ışık, oksin hormonunun bitkinin ışık almayan tarafına doğru hareket etmesine neden olur. Yani, oksin ışık alan taraftan kaçar ve gövdenin karanlıkta kalan tarafında daha fazla birikir.
- Hücre Uzaması ve Bükülme: Oksin, hücrelerin uzamasını sağladığı için, ışık almayan tarafta biriken yüksek konsantrasyondaki oksin, bu taraftaki hücrelerin ışık alan taraftaki hücrelere göre daha hızlı ve daha fazla uzamasına yol açar.
- Sonuç: Işığa Yönelme: Işık almayan tarafın daha hızlı uzaması, bitkinin gövdesinin ışık kaynağına doğru bükülmesine neden olur. İşte bu, fidenin ışık kaynağına doğru büyümesinin temel mekanizmasıdır.
- Seçenek A'nın Değerlendirilmesi: Oksin hormonunun ışık almayan tarafta birikmesi yukarıda açıkladığımız gibi, ışık, oksinin ışık almayan tarafa geçişini tetikler. Bu tarafta biriken oksin, hücrelerin daha hızlı uzamasını sağlayarak bitkinin ışığa doğru bükülmesine neden olur. Bu, gözlemi doğru bir şekilde açıklar.
- Seçenek B'nin Değerlendirilmesi: Oksin hormonunun ışık alan tarafta birikmesi durumunda, o taraf daha hızlı uzar ve bitki ışıktan uzaklaşır veya farklı bir yöne bükülürdü. Bu durum gözlemle çelişir.
- Seçenek C'nin Değerlendirilmesi: Giberellin hormonunun köklerde sentezlenmesi bitki büyümesinde önemli rol oynasa da, ışığa yönelme (fototropizm) mekanizmasında birincil etken oksin hormonudur. Ayrıca, köklerde sentezlenmesi doğrudan bu gözlemi açıklamaz.
- Seçenek D'nin Değerlendirilmesi: Absisik asit hormonunun yapraklarda artması bitkilerde stres tepkileri, tohum dormansisi ve stoma kapanması gibi süreçlerde rol oynar. Işığa yönelme ile doğrudan bir ilgisi yoktur.
Bu nedenle, fidenin ışık kaynağına doğru büyümesi, oksin hormonunun ışık almayan tarafta birikmesiyle açıklanır.
Cevap A seçeneğidir.
