Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bitkilerin hayati bir mekanizması olan stoma hareketlerinin bitki fizyolojisi üzerindeki etkilerini anlamamız isteniyor. Stomalar, bitki yapraklarının yüzeyinde bulunan küçük gözeneklerdir ve bitkinin çevresiyle gaz alışverişini sağlarlar. Şimdi, stomalar kapandığında hangi olayın yavaşlayacağını veya duracağını adım adım inceleyelim:
- Stomaların Görevi: Stomalar, bitkinin karbondioksit ($CO_2$) almasını ve oksijen ($O_2$) ile su buharı ($H_2O$) salmasını sağlayan ana kapılardır. Bitkiler genellikle su kaybını önlemek için kuraklık veya yüksek sıcaklık gibi stres koşullarında stomalarını kapatırlar.
- A) Köklerden su emilimi: Bitkilerde suyun köklerden emilimi, büyük ölçüde yapraklardan su buharı şeklinde kaybedilen terleme (transpirasyon) ile oluşan çekme kuvveti sayesinde gerçekleşir. Eğer terleme yavaşlarsa veya durursa, bu çekme kuvveti azalır ve dolayısıyla köklerden su emilimi de yavaşlar. Ancak bu, terlemenin doğrudan bir sonucudur.
- B) Terleme: Terleme, bitkinin yapraklarındaki stomalar aracılığıyla suyun buhar şeklinde atmosfere salınmasıdır. Stomalar kapandığında, su buharının dışarı çıkabileceği ana yollar kapanır. Bu durum, terleme hızını doğrudan ve önemli ölçüde yavaşlatır veya tamamen durdurur. Bu, stomaların kapanmasının en doğrudan ve hemen görülen etkisidir.
- C) Nişasta sentezi: Nişasta sentezi, fotosentez sonucu üretilen glikozun depolanmış halidir. Fotosentez için karbondioksit ($CO_2$) gereklidir. Stomalar kapandığında, bitkinin $CO_2$ alımı büyük ölçüde azalır. $CO_2$ eksikliği, fotosentez hızını düşürür ve dolayısıyla glikoz üretimi ve nişasta sentezi de yavaşlar. Bu, stomaların kapanmasının dolaylı bir etkisidir.
- D) Hücre solunumu: Hücre solunumu, bitkinin tüm canlı hücrelerinde enerji üretmek için sürekli olarak gerçekleşen bir süreçtir. Bu süreç, glikoz ve oksijen ($O_2$) kullanır. Stomaların kapanması, gaz alışverişini etkilese de, hücre solunumu bitkinin hayatta kalması için temel bir süreçtir ve stomaların kapanmasından doğrudan ve hemen etkilenmez. Bitki, hücre içi oksijenini bir süre kullanmaya devam edebilir ve solunum hızı diğer faktörlere (sıcaklık, substrat miktarı vb.) daha bağımlıdır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, stomaların kapanmasıyla en doğrudan ve hızlı şekilde yavaşlayan veya duran olay terlemedir. Diğer olaylar ya terlemenin dolaylı sonuçlarıdır ya da stomaların kapanmasından daha az etkilenirler.
Cevap B seçeneğidir.
