4.
"Yeni açılan pastanenin tatlıları hem lezzetli hem de fiyatları uygun."
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne-yüklem uyumsuzluğu
B) Nesne eksikliği
C) Tümleç eksikliği
D) Tamlayan eki eksikliği
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu tür anlatım bozukluğu soruları, cümledeki gizli anlamları ve dil bilgisi kurallarını ne kadar iyi anladığımızı ölçer. Şimdi sorumuzu adım adım inceleyelim ve doğru cevaba ulaşalım.
- Cümleyi İnceleyelim:
"Yeni açılan pastanenin tatlıları hem lezzetli hem de fiyatları uygun."
Bu cümle, "hem... hem de..." bağlacıyla iki ayrı durumu birleştirmeye çalışıyor.
- Birinci Bölüm:
"Yeni açılan pastanenin tatlıları hem lezzetli"
Burada "lezzetli" yüklemdir ve "Yeni açılan pastanenin tatlıları" öznedir. Bu kısımda bir sorun görünmüyor. "Tatlılar lezzetlidir" anlamı taşır.
- İkinci Bölüm:
"hem de fiyatları uygun."
Burada "uygun" yüklemdir ve "fiyatları" öznedir. Ancak "uygun" kelimesi, genellikle "neye uygun?" veya "kime uygun?" sorularına cevap veren bir tümleç (dolaylı tümleç) gerektirir. Örneğin: "Bu elbise sana uygun.", "Bu fiyatlar bütçeme uygun." gibi.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni:
Cümlede "fiyatları uygun" denilirken, bu fiyatların kime veya neye uygun olduğu belirtilmemiştir. Cümlenin genel akışından, "fiyatları (müşterilere/bütçeye/kalitesine) uygun" gibi bir anlam kastedildiği anlaşılmaktadır. Ancak bu "kime/neye uygun" sorusunun cevabı olan dolaylı tümleç cümlede yer almadığı için bir eksiklik oluşmuştur.
- Düzeltilmiş Hali:
Cümleyi doğru bir şekilde ifade etmek için ikinci kısma bir dolaylı tümleç eklememiz gerekir:
"Yeni açılan pastanenin tatlıları hem lezzetli hem de (müşterilere/bütçeye/kalitesine) fiyatları uygun."
Bu durumda, eksik olan öğe bir tümleçtir (dolaylı tümleç).
- Seçenekleri Değerlendirme:
- A) Özne-yüklem uyumsuzluğu: Cümlede özne ve yüklem arasında bir uyumsuzluk bulunmamaktadır.
- B) Nesne eksikliği: Cümledeki yüklemler (lezzetli, uygun) geçişsizdir, yani nesne almazlar. Bu nedenle nesne eksikliği söz konusu değildir.
- C) Tümleç eksikliği: Yukarıda açıkladığımız gibi, "uygun" kelimesinin gerektirdiği dolaylı tümleç (neye/kime uygun?) eksiktir. Bu, anlatım bozukluğunun temel nedenidir.
- D) Tamlayan eki eksikliği: Bazı öğrenciler "tatlılarının fiyatları" şeklinde bir düzeltme düşünerek tamlayan eki eksikliği olabileceğini düşünebilir. Ancak cümlenin temel anlatım bozukluğu, "uygun" kelimesinin gerektirdiği dolaylı tümlecin eksik olmasından kaynaklanmaktadır. "Fiyatları uygun" ifadesi, "neye uygun" sorusunu cevapsız bırakmaktadır.
Bu nedenle, cümlede "fiyatları uygun" ifadesinin gerektirdiği dolaylı tümleç eksik olduğu için anlatım bozukluğunun nedeni tümleç eksikliğidir.
Cevap C seçeneğidir.
