8.
"Öğretmen, ödevlerinizi düzenli yapmanız ve dersleri iyi dinlemeniz gerektiğini söyledi."
Bu cümledeki anlatım bozukluğu nasıl giderilir?
A) "ödevlerinizi" yerine "ödevleri" yazılmalı
B) "dersleri" sözcüğü çıkarılmalı
C) "gerektiğini" yerine "lazım olduğunu" yazılmalı
D) "yapmanız" yerine "yapmanızı" yazılmalı
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, bir cümledeki anlatım bozukluğunu nasıl gidereceğimizle ilgili. Cümlemizi tekrar inceleyelim:
"Öğretmen, ödevlerinizi düzenli yapmanız ve dersleri iyi dinlemeniz gerektiğini söyledi."
Şimdi bu cümledeki anlatım bozukluğunu adım adım bulalım ve nasıl düzelteceğimizi açıklayalım:
- Öncelikle cümlenin ana yüklemini bulalım: "söyledi". Öğretmen ne söyledi?
- Öğretmenin söylediği şey, bir eylemin "gerektiği" bilgisidir. Yani "ödevlerinizi düzenli yapmanız gerektiğini" ve "dersleri iyi dinlemeniz gerektiğini" söyledi.
- Burada "yapmanız" ve "dinlemeniz" sözcükleri, "-ma/-me" ekiyle oluşturulmuş isim fiillerdir (gerund). Bu isim fiiller, "gerekmek" fiilinin öznesi konumundadır ("sizin yapmanız gerekiyor", "sizin dinlemeniz gerekiyor").
- Ancak, "söylemek" fiili genellikle neyin söylendiğini belirten nesneyi belirtme (belirtme hâli -ı, -i, -u, -ü) ekiyle alır. Yani, "Öğretmen, ödevlerinizi yapmanızı söyledi." şeklinde bir yapı daha yaygın ve doğrudur.
- Cümlemizde "gerektiğini" sözcüğü zaten belirtme hâlindedir ve "söyledi" fiilinin nesnesidir. Ancak, "yapmanız" ve "dinlemeniz" isim fiilleri, bu yapının içinde belirtme hâli eki almamıştır. Paralel bir yapıda, eğer ana fiilin nesnesi konumundaki bir fiilimsi grubu varsa, bu fiilimsilerin de uygun hâl ekini alması beklenir.
- Bu tür durumlarda, "yapmanız" ve "dinlemeniz" gibi isim fiillerin, ana fiilin (söyledi) nesnesi olarak kabul edilerek belirtme hâli eki (-ı, -i, -u, -ü) alması anlatım bozukluğunu giderir. Yani "yapmanız" yerine "yapmanızı" ve "dinlemeniz" yerine "dinlemenizi" gelmelidir.
- Cümleyi bu şekilde düzelttiğimizde: "Öğretmen, ödevlerinizi düzenli yapmanızı ve dersleri iyi dinlemenizi gerektiğini söyledi." şeklinde bir yapı oluşur. Bu, "gerektiğini" sözcüğünün varlığıyla biraz karmaşık görünse de, fiilimsilerin belirtme hâli alması bu tür anlatım bozukluklarını gidermenin yaygın bir yoludur. En doğal ve doğru ifade ise "Öğretmen, ödevlerinizi düzenli yapmanızı ve dersleri iyi dinlemenizi söyledi." şeklinde "gerektiğini" ifadesi olmadan kurulan cümledir. Ancak seçenekler arasında sadece "yapmanız" kelimesinin düzeltilmesi istenmektedir.
- Dolayısıyla, "yapmanız" sözcüğüne belirtme hâli eki getirerek "yapmanızı" şeklinde kullanmak, cümlenin daha akıcı ve dil bilgisi kurallarına uygun olmasını sağlar. Bu durum, genellikle "nesne eksikliği" veya "uyumsuzluk" olarak adlandırılan bir anlatım bozukluğu türüdür.
Bu açıklamalara göre, doğru seçenek D şıkkıdır.
Cevap D seçeneğidir.
