1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Öğrenciler bahçede top oynuyorlar.Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, Türkçede sıkça karşılaşılan bir anlatım bozukluğu türü olan özne-yüklem uyumsuzluğu ile ilgili. Bu tür hatalar, cümlelerimizin anlamını ve akıcılığını bozabilir. Şimdi adım adım seçenekleri inceleyelim ve doğru cevabı bulalım.
Özne-Yüklem Uyumsuzluğu Nedir?
Türkçede cümlenin öznesi ile yüklemi arasında sayı ve kişi bakımından bir uyum olması gerekir. Bu uyumun bozulması anlatım bozukluğuna yol açar. Özellikle dikkat etmemiz gereken kural şudur: Eğer özne çoğul ise (ister insan olsun ister cansız varlık), yüklem genellikle tekil olmalıdır. Ancak, insan öznelerinde yüklemin çoğul kullanılması her zaman kesin bir hata olarak kabul edilmezken, cansız varlıklar ve hayvanlar için çoğul özneye karşılık çoğul yüklem kullanmak kesinlikle anlatım bozukluğudur. Bu soruda, insan özneleri için de bu kuralın daha katı bir şekilde uygulandığını göreceğiz.
A) Öğrenciler bahçede top oynuyorlar.
Bu cümlede özne "Öğrenciler" (çoğul, insan) ve yüklem "oynuyorlar" (çoğul). Türkçede çoğul insan özneleri için yüklemin tekil kullanılması daha yaygın ve dil bilgisi açısından daha doğru kabul edilir. Yani, "Öğrenciler bahçede top oynuyor." şeklinde olması beklenir. "Oynuyorlar" şeklindeki çoğul yüklem kullanımı, bu durumda özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu oluşturur.
B) Bu konu beni çok düşündürdü.
Bu cümlede özne "Bu konu" (tekil, cansız) ve yüklem "düşündürdü" (tekil). Özne ve yüklem arasında bir uyumsuzluk yoktur. Cümle dil bilgisi açısından doğrudur.
C) Kitaplar raflarda düzenli duruyor.
Bu cümlede özne "Kitaplar" (çoğul, cansız) ve yüklem "duruyor" (tekil). Türkçede çoğul cansız varlıklar özne olduğunda yüklem mutlaka tekil olmalıdır. Bu kurala uyulduğu için cümlede anlatım bozukluğu yoktur. Doğru bir kullanımdır.
D) Çocuklar parkta eğlenmek için geldi.
Bu cümlede özne "Çocuklar" (çoğul, insan) ve yüklem "geldi" (tekil). Çoğul insan özneleri için yüklemin tekil kullanılması dilimizde oldukça yaygın ve doğru bir kullanımdır. Bu nedenle cümlede anlatım bozukluğu yoktur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "Öğrenciler bahçede top oynuyorlar." cümlesinde çoğul insan öznesine karşılık çoğul yüklem kullanılması, özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur. Doğrusu "Öğrenciler bahçede top oynuyor." olmalıdır.
Cevap A seçeneğidir.
