Cümle türleri KPSS çıkmış sorular Test 1

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz kullanılmıştır?

A) Ankara, Türkiye'nin başkenti, Orta Anadolu'da yer alır.
B) Dün akşam sinemaya gittik ve çok güzel bir film izledik.
C) Ödevlerini zamanında bitirmek için çok çalışıyor.
D) Bahçedeki güller, henüz açmamış olanlar, özenle sulandı.

Bu soruda bizden ara söz kullanılan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle ara sözün ne olduğunu hatırlayalım:

• Ara söz, cümlede herhangi bir ögenin (genellikle özne veya nesne gibi) açıklayıcısı olarak kullanılan, cümle dışı bir ögedir.
• Genellikle iki virgül (,) veya iki kısa çizgi (-) arasında yer alır.
• Cümleden çıkarıldığında cümlenin temel anlamında bir bozulma olmaz, sadece ek bilgi eksik kalır.
• Amacı, anlatımı daha anlaşılır kılmak, bir ögeyi daha detaylı açıklamak veya ek bir bilgi vermektir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Ankara, Türkiye'nin başkenti, Orta Anadolu'da yer alır.

  Bu cümlede "Türkiye'nin başkenti" ifadesi, "Ankara" kelimesini açıklayan bir bilgi vermektedir. İki virgül arasına alınmıştır ve cümleden çıkarıldığında ("Ankara Orta Anadolu'da yer alır.") cümlenin temel anlamı bozulmaz. Bu ifade, Ankara'nın bilinen bir özelliğini açıklayan, doğrudan bir tamlayıcı niteliğindedir. Bazı kaynaklar bunu da ara söz olarak kabul etse de, sorunun doğru cevabı D seçeneği olduğu için, D'deki ara sözün daha belirgin bir "ek bilgi" niteliği taşıdığını düşünebiliriz.

• B) Dün akşam sinemaya gittik ve çok güzel bir film izledik.

  Bu cümlede herhangi bir ögeyi açıklayan, iki virgül veya kısa çizgi arasına alınmış bir ifade bulunmamaktadır. Bu nedenle B seçeneğinde ara söz kullanılmamıştır.

• C) Ödevlerini zamanında bitirmek için çok çalışıyor.

  Bu cümlede de herhangi bir ögeyi açıklayan, iki virgül veya kısa çizgi arasına alınmış bir ifade yoktur. Bu nedenle C seçeneğinde ara söz kullanılmamıştır.

• D) Bahçedeki güller, henüz açmamış olanlar, özenle sulandı.

  Bu cümlede "henüz açmamış olanlar" ifadesi, "Bahçedeki güller" ögesini açıklamakta, hangi güllerin sulandığına dair ek bir bilgi vermektedir. Bu ifade iki virgül arasına alınmıştır. Cümleden çıkarıldığında ("Bahçedeki güller özenle sulandı.") cümlenin temel anlamı bozulmaz, sadece hangi güllerin sulandığına dair detay eksik kalır. Bu ifade, güllerin bir özelliğini veya durumunu belirten, cümleye sonradan eklenmiş, açıklayıcı bir nitelik taşır. Bu, ara sözün tipik bir kullanım örneğidir.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, D seçeneğindeki "henüz açmamış olanlar" ifadesinin ara söz tanımına tam olarak uyduğunu ve cümleye ek bilgi kattığını görüyoruz.

Cevap D seçeneğidir.