4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde istek kipi ile çekimlenmiş bir fiil vardır?
A) Yarın erken kalkarım.
B) Bu akşam ders çalışalım.
C) Ödevlerini zamanında yapmalısın.
D) Dün arkadaşlarımla buluştum.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin çekim kiplerinden biri olan istek kipini bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle istek kipi ne demek, onu hatırlayalım. İstek kipi, bir eylemin yapılmasını isteme, dileme veya teklif etme anlamı taşıyan fiil çekim kipidir. Genellikle fiil kök veya gövdesine -a, -e ekleri getirilerek yapılır. Örneğin: "gideyim", "gelelim", "okuyasın".
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın erken kalkarım. Bu cümlede fiil "kalkarım"dır. "-ar" eki geniş zaman ekidir. Yani bu fiil geniş zaman kipiyle çekimlenmiştir. Bir isteği değil, genel bir durumu veya alışkanlığı ifade eder.
- B) Bu akşam ders çalışalım. Bu cümlede fiil "çalışalım"dır. "çalış-" fiil köküne "-a" (kaynaştırma harfiyle birlikte "-y-") ve "-lım" (1. çoğul şahıs eki) gelerek "çalışalım" olmuştur. Buradaki "-a" eki, istek kipinin ekidir. "Ders çalışmayı teklif etme" veya "ders çalışmayı isteme" anlamı taşır. İşte aradığımız istek kipi budur!
- C) Ödevlerini zamanında yapmalısın. Bu cümlede fiil "yapmalısın"dır. "-malı" eki, gereklilik kipi ekidir. Bir eylemin yapılması gerektiğini, zorunlu olduğunu ifade eder. İstek değil, gereklilik bildirir.
- D) Dün arkadaşlarımla buluştum. Bu cümlede fiil "buluştum"dur. "-tu" eki, görülen geçmiş zaman ekidir. Geçmişte yapılmış ve bitmiş bir eylemi anlatır. İstek anlamı taşımaz.
Bu incelemeler sonucunda, "çalışalım" fiilinin istek kipiyle çekimlendiğini açıkça görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
