7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde emir kipi ile çekimlenmiş bir fiil kullanılmıştır?
A) Yarın sınav için çalışmalıyım.
B) Bu konuyu anlatayım.
C) Kapıyı kapat.
D) Akşam yemeğini beraber yiyelim.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiil kiplerinden emir kipini bulmamız isteniyor. Emir kipi, bir eylemin yapılmasını kesin bir dille emretme veya isteme anlamı taşıyan kiptir. Bu kipin en önemli özelliklerinden biri, 1. tekil (ben) ve 1. çoğul (biz) şahıslarda çekiminin olmamasıdır. Diğer şahıslarda ise belirli ekler alır veya hiç ek almaz.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve fiillerin hangi kiplerle çekimlendiğini bulalım:
- A) Yarın sınav için çalışmalıyım. Buradaki fiil "çalışmalıyım"dır. Fiil kökü "çalış-" üzerine "-malı" eki gelmiştir. "-malı / -meli" eki, gereklilik kipi ekidir. Bir işin yapılması gerektiğini ifade eder. Bu nedenle A seçeneğinde emir kipi kullanılmamıştır.
- B) Bu konuyu anlatayım. Buradaki fiil "anlatayım"dır. Fiil kökü "anlat-" üzerine "-a" eki gelmiştir. "-a / -e" eki, istek kipi ekidir. Bir işin yapılmasını isteme anlamı taşır. Bu nedenle B seçeneğinde emir kipi kullanılmamıştır.
- C) Kapıyı kapat. Buradaki fiil "kapat"tır. Fiil kökü "kapat-" üzerine herhangi bir kip eki almamıştır. 2. tekil şahıs (sen) için emir kipi çekiminde fiil kökü veya gövdesi doğrudan kullanılır ve ek almaz. "Sen kapat" anlamındadır. Bu cümle, bir eylemin yapılmasını doğrudan emrettiği için emir kipi ile çekimlenmiştir.
- D) Akşam yemeğini beraber yiyelim. Buradaki fiil "yiyelim"dir. Fiil kökü "ye-" üzerine "-yelim" (geniş ünlü uyumuna göre "-a / -e" eki) gelmiştir. "-a / -e" eki, istek kipi ekidir. Bir işin yapılmasını isteme veya teklif etme anlamı taşır. Bu nedenle D seçeneğinde emir kipi kullanılmamıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Kapıyı kapat." cümlesindeki fiilin emir kipi ile çekimlendiğini açıkça görmekteyiz.
Cevap C seçeneğidir.
