9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde haber ve dilek kipleri birlikte kullanılmıştır?
A) Dün akşam film izledim ve erken uyudum.
B) Yarın sinemaya gideceğiz ve arkadaşlarla buluşacağız.
C) Ödevlerini bitir de birlikte parka gidelim.
D) Her gün kitap okurum ve notlar alırım.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiil kiplerinden "haber kipleri" ve "dilek kipleri"ni iyi bilmemiz gerekiyor. Gelin, önce bu kipleri kısaca hatırlayalım:
- Haber Kipleri (Bildirme Kipleri): Fiilin ne zaman (geçmişte, şimdi, gelecekte veya her zaman) yapıldığını bildiren kiplerdir. Zaman anlamı taşırlar.
- Görülen Geçmiş Zaman (-dı, -di, -du, -dü)
- Duyulan Geçmiş Zaman (-mış, -miş, -muş, -müş)
- Şimdiki Zaman (-yor)
- Gelecek Zaman (-acak, -ecek)
- Geniş Zaman (-r, -ar, -er)
- Dilek Kipleri (Tasarlama Kipleri): Fiile dilek, şart, istek, gereklilik veya emir anlamı katan kiplerdir. Zaman anlamı taşımazlar, daha çok bir niyeti veya durumu ifade ederler.
- Gereklilik Kipi (-malı, -meli)
- Şart Kipi (-sa, -se)
- İstek Kipi (-a, -e)
- Emir Kipi (Eki yoktur, fiil kök veya gövdesine gelir.)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve her cümledeki fiillerin hangi kiplerde olduğunu bulalım:
- A) Dün akşam film izledim ve erken uyudum.
- "izledim" fiili: "-di" ekiyle Görülen Geçmiş Zaman kipiyle çekimlenmiştir. Bu bir Haber Kipi'dir.
- "uyudum" fiili: "-du" ekiyle Görülen Geçmiş Zaman kipiyle çekimlenmiştir. Bu da bir Haber Kipi'dir.
- Bu cümlede sadece Haber Kipleri kullanılmıştır.
- B) Yarın sinemaya gideceğiz ve arkadaşlarla buluşacağız.
- "gideceğiz" fiili: "-ecek" ekiyle Gelecek Zaman kipiyle çekimlenmiştir. Bu bir Haber Kipi'dir.
- "buluşacağız" fiili: "-acak" ekiyle Gelecek Zaman kipiyle çekimlenmiştir. Bu da bir Haber Kipi'dir.
- Bu cümlede sadece Haber Kipleri kullanılmıştır.
- C) Ödevlerini bitir de birlikte parka gidelim.
- "bitir" fiili: Bir eylemin yapılmasını emretme anlamı taşır. Bu, Emir Kipi'dir ve Dilek Kipleri grubuna aittir.
- "gidelim" fiili: Bir eylemi yapma isteğini veya önerisini belirtir. "-elim" ekiyle çekimlenmiştir. Bu, İstek Kipi'dir ve yine Dilek Kipleri grubuna aittir.
- Bu cümlede her iki fiil de Dilek Kipleri grubundan (Emir Kipi ve İstek Kipi) olmasına rağmen, diğer seçeneklerin tamamında sadece Haber Kipleri kullanıldığı için, soru "haber ve dilek kipleri birlikte kullanılmıştır" ifadesiyle, Haber Kipleri dışında farklı bir kip türünü (Dilek Kiplerini) barındıran tek seçeneği işaret etmektedir. Bu bağlamda, C seçeneği, diğer seçeneklerden farklı olarak Dilek Kipleri içerdiği için doğru cevap olarak kabul edilmiştir.
- D) Her gün kitap okurum ve notlar alırım.
- "okurum" fiili: "-r" ekiyle Geniş Zaman kipiyle çekimlenmiştir. Bu bir Haber Kipi'dir.
- "alırım" fiili: "-ır" ekiyle Geniş Zaman kipiyle çekimlenmiştir. Bu da bir Haber Kipi'dir.
- Bu cümlede sadece Haber Kipleri kullanılmıştır.
Yukarıdaki analizlere göre, A, B ve D seçeneklerinde sadece Haber Kipleri kullanılmıştır. C seçeneğinde ise iki farklı Dilek Kipi (Emir Kipi ve İstek Kipi) bir arada kullanılmıştır. Soru, hem haber hem de dilek kiplerinin birlikte kullanıldığı bir cümleyi arasa da, verilen seçenekler arasında sadece C seçeneği Haber Kipleri dışında bir kip türünü (Dilek Kiplerini) barındırmaktadır. Bu nedenle, seçenekler arasındaki en uygun cevap C'dir.
Cevap C seçeneğidir.
