1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öğe eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Öğrenciler sınavda başarılı olmak için gece geç saatlere kadar ders çalıştılar.
B) Bu konuyu daha iyi anlamak için kitap okumak ve not tutmak gerekiyor.
C) Yarınki toplantıya katılacak ve sunum yapacak.
D) Müzedeki tarihi eserleri hayranlıkla inceledik.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, Türkçede sıkça karşılaşılan bir anlatım bozukluğu türü olan "öğe eksikliği" üzerine. Cümlelerin doğru ve akıcı olması için tüm öğelerin yerli yerinde ve anlamca uygun olması gerekir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öğrenciler sınavda başarılı olmak için gece geç saatlere kadar ders çalıştılar.
- Bu cümlede herhangi bir öğe eksikliği bulunmamaktadır. "Öğrenciler" özne, "sınavda başarılı olmak için" zarf tümleci, "gece geç saatlere kadar" zarf tümleci, "ders çalıştılar" ise yüklemdir. Cümle anlamca ve yapıca tamdır.
- B) Bu konuyu daha iyi anlamak için kitap okumak ve not tutmak gerekiyor.
- Bu cümlede de bir anlatım bozukluğu yoktur. "Bu konuyu daha iyi anlamak için" zarf tümleci, "kitap okumak ve not tutmak" özne, "gerekiyor" ise yüklemdir. Cümledeki tüm öğeler yerli yerindedir.
- C) Yarınki toplantıya katılacak ve sunum yapacak.
- İşte anlatım bozukluğunun olduğu seçenek burası! Bu cümlede iki ayrı yüklem (katılacak, yapacak) bulunmaktadır.
- Birinci yüklem: "katılacak". Bu yüklem "Yarınki toplantıya" dolaylı tümlecini almıştır. (Neye katılacak? Yarınki toplantıya.)
- İkinci yüklem: "sunum yapacak". Bu yüklemin de bir dolaylı tümlece ihtiyacı vardır. Ancak cümlenin başında yer alan "Yarınki toplantıya" ifadesi, "sunum yapacak" eylemi için uygun bir dolaylı tümleç değildir. "Toplantıya sunum yapmak" şeklinde bir kullanım dilimizde doğru değildir. "Toplantıda sunum yapmak" veya "orada sunum yapmak" şeklinde bir ifadeye ihtiyaç vardır.
- Yani, "sunum yapacak" yüklemi için "toplantıda" veya "orada" gibi bir yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç/zarf tümleci) eksiktir. Bu durum, "dolaylı tümleç eksikliği"nden kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.
- Cümleyi düzeltmek istersek: "Yarınki toplantıya katılacak ve orada sunum yapacak." ya da "Yarınki toplantıya katılacak ve toplantıda sunum yapacak." şeklinde olmalıdır.
- D) Müzedeki tarihi eserleri hayranlıkla inceledik.
- Bu cümlede de herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur. "Biz" gizli özne, "Müzedeki tarihi eserleri" belirtili nesne, "hayranlıkla" zarf tümleci, "inceledik" ise yüklemdir. Cümle anlamca ve yapıca tamdır.
Bu tür sorularda, özellikle birden fazla yüklemi olan cümlelerde, ortak kullanılan öğelerin her iki yükleme de uygun olup olmadığını kontrol etmek çok önemlidir. Eğer bir öğe sadece bir yükleme uyuyor ve diğer yüklem için farklı bir öğeye ihtiyaç duyuluyorsa, orada bir öğe eksikliği vardır.
Cevap C seçeneğidir.
