Akraba evlilikleri sonucunda doğacak çocuklarda kalıtsal hastalık riskinin artmasının temel sebebi nedir?
A) Akrabaların DNA'larının tamamen aynı olması
B) Çekinik genlerin homozigot duruma gelme ihtimalinin artması
C) Baskın genlerin kaybolması
D) Mutasyon oranının artması
Akraba evlilikleri ve genetik hastalıklar arasındaki ilişkiyi anlamak için öncelikle genetik kavramlara göz atmamız gerekiyor:
- Genler: Her birimiz, anne ve babamızdan gelen genleri taşırız. Bu genler, vücudumuzdaki özellikleri belirler (göz rengi, saç şekli vb.).
- Aleller: Her genin farklı versiyonları olabilir, bunlara alel denir. Örneğin, bir genin "kahverengi göz" aleli ve "mavi göz" aleli olabilir.
- Baskın ve Çekinik Genler: Aleller baskın veya çekinik olabilir. Baskın bir alel, özelliği göstermek için tek başına yeterlidir. Çekinik bir alelin özelliği gösterebilmesi için, bireyde o alelin iki kopyasının da bulunması gerekir (homozigot durum).
- Heterozigot ve Homozigot: Bir birey, bir gen için iki farklı alel taşıyorsa (örneğin, bir kahverengi göz ve bir mavi göz aleli), bu duruma heterozigot denir. Eğer iki aynı alel taşıyorsa (örneğin, iki mavi göz aleli), bu duruma homozigot denir.
Şimdi de sorumuza dönelim. Akraba evliliklerinde kalıtsal hastalık riskinin artmasının sebebi, akrabaların genetik olarak birbirine daha yakın olmasıdır. Bu yakınlık, aynı çekinik genleri taşıma olasılığını artırır.
- Açıklama: Eğer bir kişi, belirli bir hastalığa neden olan çekinik bir geni taşıyorsa (ancak kendisi hasta değilse, çünkü diğer aleli sağlamdır), bu geni çocuklarına aktarabilir. Eğer bu kişinin akrabasıyla evlenirse, akrabasının da aynı çekinik geni taşıma olasılığı, rastgele birine göre daha yüksektir. Eğer her iki ebeveyn de aynı çekinik geni taşıyorsa, çocuklarının bu geni homozigot durumda (yani iki kopyasını da alarak) taşıma ve dolayısıyla hasta olma olasılığı artar.
Şimdi diğer seçenekleri inceleyelim:
- A) Akrabaların DNA'larının tamamen aynı olması: Akrabaların DNA'ları tamamen aynı değildir. Sadece daha fazla ortak genleri vardır.
- C) Baskın genlerin kaybolması: Baskın genlerin kaybolması diye bir durum söz konusu değildir. Akraba evliliği baskın genlerin frekansını değiştirmez.
- D) Mutasyon oranının artması: Akraba evliliği mutasyon oranını artırmaz.
Bu nedenle, akraba evliliklerinde kalıtsal hastalık riskinin artmasının temel sebebi, çekinik genlerin homozigot duruma gelme ihtimalinin artmasıdır.
Cevap B seçeneğidir.
