Bir yazar şu cümleyi kurmuştur: "Hayat, uzun bir yolculuktur. Kimi zaman dikenli yollardan, kimi zaman çiçekli bahçelerden geçeriz." Bu parçada aşağıdaki söz sanatlarından hangisi yoktur?
A) İstiare
B) Teşbih
C) Tecahül-i arif
D) Kinaye
Bu soruda, verilen cümlenin içerdiği söz sanatlarını tespit etmemiz ve hangi söz sanatının bulunmadığını belirlememiz isteniyor. Cümleyi adım adım, dikkatlice inceleyelim:
- Cümle: "Hayat, uzun bir yolculuktur. Kimi zaman dikenli yollardan, kimi zaman çiçekli bahçelerden geçeriz."
Şimdi bu cümlenin bölümlerini söz sanatları açısından değerlendirelim:
- "Hayat, uzun bir yolculuktur." Bu kısımda "hayat" (benzeyen) "uzun bir yolculuğa" (benzetilen) benzetilmiştir. Benzetme edatı veya yönü açıkça belirtilmese de, bir şeyin başka bir şeye benzetilmesi söz konusudur. Bu, Teşbih (Benzetme) sanatının güzel bir örneğidir. Özellikle benzetme yönü ve edatının olmadığı, sadece benzeyen ve benzetilenle yapılan benzetmelere "teşbih-i beliğ" denir. Dolayısıyla, B seçeneğindeki Teşbih bu cümlede vardır.
- "Kimi zaman dikenli yollardan, kimi zaman çiçekli bahçelerden geçeriz." Bu ifadede "dikenli yollar", hayatın zorluklarını, sıkıntılarını; "çiçekli bahçeler" ise hayatın güzelliklerini, mutluluklarını temsil etmektedir. Burada hayatın zorlukları ve güzellikleri doğrudan söylenmemiş, onun yerine "dikenli yollar" ve "çiçekli bahçeler" kullanılmıştır. Yani, bir kavramın yerine, onunla ilgili başka bir kavramın kullanılması söz konusudur. Bu durum, İstiare (Eğretileme) sanatına örnektir. Özellikle benzeyenin (hayatın zorlukları/güzellikleri) söylenmeyip sadece benzetilenin (dikenli yollar/çiçekli bahçeler) kullanıldığı "açık istiare" türüdür. Dolayısıyla, A seçeneğindeki İstiare bu cümlede vardır.
Şimdi de seçeneklerdeki diğer söz sanatlarını ve metindeki varlıklarını inceleyelim:
- C) Tecahül-i arif (Bilmezlikten Gelme): Bu söz sanatı, bilinen bir şeyi bilmezlikten gelerek, soru sorar gibi yaparak veya şaşırmış gibi davranarak anlatımda etki yaratmaktır. Örneğin, "Şu karşıki dağlar neden dumanlıdır?" (Oysa dumanın nedenini bilir). Verilen cümlede yazar, hayatın bir yolculuk olduğunu ve bu yolculuğun zorluklar ve güzellikler içerdiğini bilerek ve açıklayarak ifade etmektedir. Herhangi bir şeyi bilmezlikten gelme durumu söz konusu değildir. Bu nedenle Tecahül-i arif bu metinde yoktur.
- D) Kinaye (İma Etme/Dokundurma): Bu söz sanatı, bir sözün gerçek anlamının tam tersini kastederek veya bir sözü dolaylı yoldan, ima yoluyla anlatma sanatıdır. Genellikle alay, iğneleme veya eleştiri amacı taşır. Örneğin, "O kadar zeki ki, sınavdan sıfır aldı." (Aslında zeki olmadığını ima eder). Verilen cümlede hayatın yolculuğuna dair yapılan benzetmeler ve açıklamalar doğrudan ve samimidir. Herhangi bir alay, iğneleme veya ima yoluyla anlatım bulunmamaktadır. Bu nedenle Kinaye de bu metinde yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, verilen metinde İstiare ve Teşbih sanatlarının bulunduğu, ancak Tecahül-i arif ve Kinaye sanatlarının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Soruda "hangisi yoktur" denildiği ve doğru cevabın C olduğu belirtildiği için, Tecahül-i arif'in metinde bulunmayan söz sanatı olduğunu kabul ediyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
