🎓 Osmanlı Devletinin 20. yüzyılın başlarındaki siyasi durumu Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, Osmanlı Devleti'nin 20. yüzyılın başlarında yaşadığı siyasi çalkantıları, önemli olayları ve bu döneme damga vuran fikir akımlarını sade bir dille özetlemektedir. Testinizde karşılaşabileceğiniz temel konuları anlamanıza yardımcı olacaktır.
📌 İkinci Meşrutiyet Dönemi ve İttihat ve Terakki
20. yüzyılın başında Osmanlı Devleti'nde önemli bir dönüm noktası olan İkinci Meşrutiyet'in ilanı ve bu sürece yön veren İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin etkileri bu bölümün ana konusudur.
- İkinci Meşrutiyet'in İlanı (1908): Jön Türkler'in (Genç Türkler) baskısıyla Padişah II. Abdülhamid'in Kanun-i Esasi'yi (Anayasa) yeniden yürürlüğe koyması ve Meclis-i Mebusan'ı tekrar açmasıdır. Bu olay, mutlak monarşiden anayasal monarşiye geçişin bir adımıydı.
- İttihat ve Terakki Cemiyeti: Meşrutiyet'in ilanında ve sonraki süreçte etkili olan siyasi bir örgüttür. Asker ve sivil bürokratlardan oluşuyordu. Zamanla siyasi hayatın en güçlü aktörü haline gelmiştir.
- 31 Mart Vakası (1909): Meşrutiyet yönetimine karşı çıkan gerici ayaklanmadır. Hareket Ordusu tarafından bastırılmış ve bu olay sonucunda II. Abdülhamid tahttan indirilerek yerine V. Mehmet Reşat geçirilmiştir. Bu olay, İttihat ve Terakki'nin gücünü pekiştirmiştir.
💡 İpucu: İkinci Meşrutiyet dönemi, Osmanlı'da çok partili hayata geçiş denemelerinin başladığı, ancak siyasi istikrarsızlığın da arttığı bir dönemdir.
📌 Balkan Savaşları (1912-1913)
Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki topraklarının büyük ölçüde kaybedildiği, ordunun zayıflığının ortaya çıktığı ve iç siyasette büyük değişimlere yol açan savaşlardır.
- Nedenleri: Balkanlardaki milliyetçilik akımları, Rusya'nın Panslavist politikaları ve büyük devletlerin Osmanlı üzerindeki emelleri.
- Birinci Balkan Savaşı: Karadağ, Sırbistan, Bulgaristan ve Yunanistan'dan oluşan Balkan İttifakı'nın Osmanlı'ya saldırmasıyla başladı. Osmanlı, bu savaşta ağır bir yenilgi alarak Edirne dahil birçok Balkan toprağını kaybetti.
- Babıali Baskını (1913): Birinci Balkan Savaşı'ndaki yenilgilerin ardından İttihat ve Terakki Cemiyeti, hükümet binasını basarak yönetimi tamamen ele geçirmiştir.
- İkinci Balkan Savaşı: Birinci Balkan Savaşı'nda en çok toprağı alan Bulgaristan'ın diğer Balkan devletleriyle anlaşmazlığa düşmesiyle başladı. Osmanlı Devleti bu fırsatı değerlendirerek Edirne ve Kırklareli'ni geri aldı.
- Sonuçları: Osmanlı'nın Balkanlar'daki egemenliği sona erdi. Büyük toprak ve nüfus kayıpları yaşandı. Anadolu'ya büyük göçler oldu ve Türkçülük akımı güçlendi.
⚠️ Dikkat: Balkan Savaşları, Osmanlı'nın çöküşünü hızlandıran ve Birinci Dünya Savaşı'na giden süreçte önemli bir rol oynayan kritik bir dönemdir.
📌 Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti
Osmanlı Devleti'nin sonunu getiren, dört yıl süren ve birçok cephede mücadele ettiği küresel savaştır.
- Savaşa Giriş: İttihat ve Terakki yöneticilerinin Alman yanlısı politikaları ve Goeben-Breslau gemileri olayı ile Osmanlı, İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan) yanında savaşa girdi (1914).
- Önemli Cepheler:
- Çanakkale Cephesi: İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u ele geçirme ve Rusya'ya yardım ulaştırma girişimine karşı kazanılan büyük savunma savaşıdır. Mustafa Kemal'in yıldızının parladığı cephedir.
- Kafkas Cephesi: Rusya'ya karşı açılan, Enver Paşa'nın komutasındaki Sarıkamış Harekatı'nın yaşandığı ve ağır kayıpların verildiği cephedir.
- Kanal Cephesi: İngilizlerin kontrolündeki Süveyş Kanalı'nı ele geçirme girişimi.
- Irak, Suriye-Filistin Cepheleri: İngilizlere karşı mücadele edilen ve Osmanlı'nın sürekli toprak kaybettiği cephelerdir.
- Gizli Antlaşmalar: Savaş sırasında İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya) Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak için gizli antlaşmalar yaptılar (Sykes-Picot, Londra, St. Jean de Maurienne).
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'ndan çekildiği, ağır şartlar içeren ve fiilen işgallere zemin hazırlayan antlaşmadır. Özellikle 7. ve 24. maddeleri işgallerin hukuki dayanağı olmuştur.
💡 İpucu: Mondros Ateşkesi'nin imzalanmasıyla Osmanlı Devleti fiilen sona ermiş, Anadolu'da işgaller başlamış ve Milli Mücadele'nin fitili ateşlenmiştir.
📌 Osmanlı'da Fikir Akımları
Osmanlı Devleti'ni dağılmaktan kurtarmak amacıyla ortaya çıkan ve farklı çözüm önerileri sunan düşünce sistemleridir.
- Osmanlıcılık: Din, dil, ırk ayrımı yapmaksızın tüm Osmanlı vatandaşlarını tek bir çatı altında birleştirme fikridir. Meşrutiyet'in ilanında etkili olmuş, ancak Balkan Savaşları ile önemini yitirmiştir.
- İslamcılık (Ümmetçilik): Tüm Müslümanları halifelik etrafında birleştirerek Osmanlı'yı kurtarma fikridir. II. Abdülhamid döneminde devlet politikası haline gelmiş, ancak Birinci Dünya Savaşı'nda Arapların Osmanlı'ya karşı İngilizlerle işbirliği yapmasıyla zayıflamıştır.
- Batıcılık: Batı medeniyetini örnek alarak bilim, teknoloji ve yönetimde Batı'ya uyum sağlamayı savunan akımdır. Cumhuriyet döneminde inkılapların temelini oluşturmuştur.
- Türkçülük (Turancılık): Tüm Türkleri tek bir devlet çatısı altında birleştirme fikridir. Balkan Savaşları'ndan sonra güçlenmiş, Milli Mücadele döneminde Anadolu Türkleri arasında milli bilinci artırmıştır.
⚠️ Dikkat: Bu fikir akımları, Osmanlı'nın son dönemindeki siyasi ve sosyal tartışmaların temelini oluşturmuş, ancak hiçbiri devletin dağılmasını engelleyememiştir.
