Soru:
"2. Dönem Tanzimat Edebiyatı'nda 'birey'in ön plana çıkmasının ve 'halk'a yönelik sade dil anlayışından uzaklaşılmasının nedenleri nelerdir? Bu durumun 1. Dönem ile temel farkını yazınız."
Çözüm:
💡 Bu soru, dönemin sosyopolitik arka planı ile edebi anlayış arasındaki ilişkiyi kurmayı gerektirir.
- ➡️ Birinci adım, tarihsel bağlamı düşünmektir: 2. Dönem, II. Abdülhamid'in istibdat (baskı) dönemine denk gelir. 1. Dönem sanatçıları gibi toplumsal konuları, özgürlük, vatan gibi temaları işlemek siyasi baskılar nedeniyle çok risklidir. Bu durum sanatçıları içe dönük olmaya, bireysel duygu ve temaları işlemeye yönlendirmiştir.
- ➡️ İkinci adım, edebi anlayıştaki değişimi analiz etmektir: "Sanat, sanat içindir" anlayışı benimsenince, amaç toplumu eğitmek değil, güzel eserler yaratmaktır. Bu da dilin sade değil, sanatlı ve ağır olmasını gerektirir. Sanatçı, kendi duygularını, karmaşık ruh halini, estetik kaygılarını öne çıkarır. Bu nedenle "birey" ve onun iç dünyası önem kazanır.
- ➡️ Üçüncü adım, 1. Dönem ile temel farkı özetlemektir:
- 1. Dönem: Amaç halkı uyandırmak ve eğitmektir. Bu yüzden toplumsal konular (vatan, millet, hürriyet) işlenir ve sade bir dil kullanılmaya çalışılır.
- 2. Dönem: Amaç estetik haz vermektir. Siyasi baskıların da etkisiyle bireysel konular (aşk, ölüm, karamsarlık, metafizik) işlenir ve ağır, süslü bir dil kullanılır.
✅ Sonuç: 2. Dönemde bireyin öne çıkmasının ve sade dilden uzaklaşılmasının iki temel nedeni vardır: 1) İstibdat döneminin getirdiği siyasi baskılar, 2) "Sanat, sanat içindir" anlayışının benimsenmesi. 1. Dönemdeki "toplum için sanat" ve "sade dil" anlayışı, 2. Dönemde yerini "birey için sanat" ve "sanatlı dil" anlayışına bırakmıştır.
