Bir bitki fizyoloğu, stoma açıklığını etkileyen faktörleri araştırmak için aşağıdaki deney düzeneğini hazırlıyor:
I. Deney: Bitki yapraklarına farklı dalga boylarında ışık uyguluyor.
II. Deney: Ortamın karbondioksit konsantrasyonunu değiştiriyor.
III. Deney: Yapraklara su stresi oluşturacak ortam hazırlıyor.
Hangi deneylerde stoma açıklığının azalması beklenir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bitkilerin yaşamı için hayati öneme sahip olan stoma açıklığı, birçok çevresel faktörden etkilenir. Bu soruda, stoma açıklığını azaltması beklenen deneyleri adım adım inceleyelim:
- Stomalar ve Görevleri: Stomalar, bitki yapraklarının yüzeyinde bulunan küçük gözeneklerdir. Temel görevleri, fotosentez için gerekli olan karbondioksitin (CO2) içeri alınmasını sağlamak ve terleme yoluyla su buharının dışarı atılmasını düzenlemektir. Stoma açıklığı, bitkinin su dengesi ve fotosentez hızı arasında hassas bir denge kurmasını sağlar.
Şimdi deneyleri tek tek değerlendirelim:
- I. Deney: Bitki yapraklarına farklı dalga boylarında ışık uyguluyor.
- Işık, genellikle stoma açıklığını teşvik eden bir faktördür. Özellikle mavi ışık, stoma açılmasında önemli bir rol oynar. Fotosentez için ışığa ihtiyaç duyan bitki, ışık varlığında stomalarını açarak CO2 alımını artırır.
- Eğer uygulanan ışık miktarı çok düşükse veya hiç ışık yoksa (karanlıkta), stomalar kapanma eğilimindedir. Ancak "farklı dalga boylarında ışık uyguluyor" ifadesi, ışığın varlığını ve potansiyel olarak fotosentezi destekleyen koşulları işaret eder. Bu nedenle, bu deneyin doğrudan stoma açıklığını *azaltması* beklenmez; aksine, uygun ışık koşullarında açılmayı teşvik eder. Stoma kapanması için ışığın tamamen yokluğu veya çok düşük yoğunlukta olması gerekir.
- II. Deney: Ortamın karbondioksit konsantrasyonunu değiştiriyor.
- Ortamdaki karbondioksit (CO2) konsantrasyonu, stoma açıklığını doğrudan etkileyen önemli bir faktördür.
- Eğer ortamdaki CO2 konsantrasyonu *yüksekse*, bitki yeterli CO2'ye sahip olduğu için stomalarını kapatma eğilimi gösterir. Bu, su kaybını azaltmak için bir adaptasyondur. Bitki, zaten yeterli CO2 varken stomalarını açık tutarak gereksiz yere su kaybetmek istemez.
- Dolayısıyla, ortamın CO2 konsantrasyonunun *artırılması*, stoma açıklığının *azalmasına* neden olacaktır.
- III. Deney: Yapraklara su stresi oluşturacak ortam hazırlıyor.
- Su stresi (yani bitkinin yeterli suya ulaşamaması veya aşırı su kaybetmesi), stoma açıklığını etkileyen en kritik faktörlerden biridir.
- Bitki su stresi yaşadığında, su kaybını en aza indirmek ve hayatta kalmak için stomalarını hızla kapatır. Bu, bitkinin terleme yoluyla su kaybetmesini engeller. Bu mekanizma, bitkinin kuraklık koşullarına karşı geliştirdiği önemli bir savunma stratejisidir.
- Bu nedenle, su stresi oluşturulması, stoma açıklığının kesinlikle *azalmasına* neden olacaktır.
Yukarıdaki analizlere göre, stoma açıklığının azalması beklenen deneyler II (yüksek CO2 konsantrasyonu) ve III (su stresi) deneyleridir.
Cevap D seçeneğidir.
