Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyimleşmemiş, kalıplaşmamış bir söz öbeği kullanılmıştır?
A) Bu haber karşısında etekleri zil çalıyordu.
B) Yeni proje için kolları sıvadı.
C) Mavi gökyüzüne bakarak derin düşüncelere daldı.
D) İşler yoluna girince rahat bir nefes aldı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda bizden, deyimleşmemiş, yani sözcüklerin gerçek anlamlarını koruduğu ve kalıplaşmamış bir söz öbeğinin kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Deyimler, genellikle birden fazla sözcükten oluşan, kendine özgü bir anlam taşıyan ve sözcüklerin gerçek anlamlarından uzaklaşarak yeni bir anlam kazanan kalıplaşmış ifadelerdir.
- A) Bu haber karşısında etekleri zil çalıyordu.
- Buradaki "etekleri zil çalmak" ifadesi bir deyimdir. Gerçekten eteklerden zil sesi gelmesi anlamında kullanılmaz. Bu deyim, "çok sevinmek, büyük bir mutluluk duymak" anlamına gelir. Dolayısıyla kalıplaşmış bir ifadedir.
- B) Yeni proje için kolları sıvadı.
- "Kolları sıvamak" da bir deyimdir. Gerçekten kollarını yukarı çekmekten öte, "bir işe başlamak, bir iş için hazırlık yapmak ve azimle girişmek" anlamında kullanılır. Bu da kalıplaşmış bir ifadedir.
- C) Mavi gökyüzüne bakarak derin düşüncelere daldı.
- Bu cümlede geçen "derin düşünceler" ifadesi, sözcüklerin gerçek anlamlarını büyük ölçüde korur. "Derin" kelimesi burada "yoğun, kapsamlı, üzerinde çok durulan" anlamında kullanılmıştır. "Düşünce" ise zihinsel faaliyettir. "Derin düşüncelere dalmak" ise, kişinin kendini yoğun bir şekilde düşünmeye vermesi, düşüncelere gömülmesi anlamına gelir. Bu ifade, diğer seçeneklerdeki gibi mecazi anlamda tamamen kalıplaşmış bir deyim değildir; sözcükler kendi anlamlarını koruyarak bir durumu betimler.
- D) İşler yoluna girince rahat bir nefes aldı.
- "Rahat bir nefes almak" ifadesi de bir deyimdir. Gerçekten fiziksel olarak rahat bir nefes almaktan çok, "bir sıkıntıdan, endişeden kurtulup ferahlamak, rahatlamak" anlamına gelir. Bu da kalıplaşmış bir ifadedir.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, A, B ve D seçeneklerindeki ifadeler kalıplaşmış birer deyimken, C seçeneğindeki "derin düşünceler" ifadesi, sözcüklerin gerçek anlamlarını koruyarak bir durumu betimleyen, deyimleşmemiş bir söz öbeğidir.
Cevap C seçeneğidir.
