Sevgili öğrenciler, bu soruda "Gözlük" sözcüğünün yapısını inceleyerek doğru seçeneği bulacağız. Türkçede sözcükler yapılarına göre basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır.
- Basit sözcükler: Hiçbir yapım eki almamış, kök halinde olan veya sadece çekim eki almış sözcüklerdir. Anlamları değişmez. (Örnek: ev, evler, evde)
- Türemiş sözcükler: Kök veya gövde halindeki bir sözcüğe yapım eki gelerek yeni bir anlam kazanmış sözcüklerdir. (Örnek: göz-lük, ev-li, su-cu)
- Birleşik sözcükler: En az iki sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu sözcüklerdir. (Örnek: gecekondu, mirasyedi, demirbaş)
Şimdi "Gözlük" sözcüğünü inceleyelim:
- "Gözlük" sözcüğünün kökü "göz"dür. "Göz", görme organımız olan organın adıdır.
- "Göz" köküne "-lük" eki gelmiştir. Bu "-lük" eki, "göz" kelimesine "göz için kullanılan araç" anlamını katmıştır. Yani, "göz" (organ) ile "gözlük" (eşya) arasında anlam farkı oluşmuştur.
- Bir sözcüğün köküne gelerek onun anlamını değiştiren ve yeni bir sözcük türeten eklere yapım eki denir. "-lük" eki de burada bir yapım ekidir.
- Yapım eki alan sözcükler ise türemiş sözcük olarak adlandırılır.
Bu bilgiler ışığında seçenekleri değerlendirelim:
- A) Basit sözcüktür: "Gözlük" sözcüğü "-lük" yapım ekini aldığı için basit değildir. Bu seçenek yanlıştır.
- B) Türemiş sözcüktür: "Göz" köküne "-lük" yapım eki gelerek yeni bir anlamda "gözlük" sözcüğü türemiştir. Bu seçenek doğrudur.
- C) Birleşik sözcüktür: "Gözlük" sözcüğü iki ayrı sözcüğün birleşmesiyle oluşmamıştır. Tek bir kök ve bir ekten oluşur. Bu seçenek yanlıştır.
- D) Yapım eki almamıştır: "Göz" köküne "-lük" yapım eki gelmiştir. Bu seçenek yanlıştır.
Doğru analiz sonucunda "Gözlük" sözcüğünün türemiş bir sözcük olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.