"Eğer yağmur yağarsa, yerler ıslaktır. Yerler ıslaktır. O halde yağmur yağmıştır."
Bu argüman mantık açısından hangi tür yanılgıya örnektir?
A) Sonucu yanlış olan argüman
B) Geçersiz argüman
C) Tutarsız argüman
D) Sağlam argüman
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle mantıkta sıkça karşılaşılan bir yanılgı türünü inceleyeceğiz. Verilen argümanı adım adım analiz edelim:
- Argümanı Anlayalım:
- Birinci öncül (koşul): "Eğer yağmur yağarsa (P), yerler ıslaktır (Q)." Bu, 'P ise Q' şeklinde ifade edilebilir.
- İkinci öncül (sonucun doğrulanması): "Yerler ıslaktır (Q)."
- Sonuç: "O halde yağmur yağmıştır (P)."
- Mantıksal Yapıyı İnceleyelim:
- Bu argümanın yapısı şöyledir:
- 1. Eğer P ise Q
- 2. Q
- 3. O halde P
- Bu yapıya "Sonucu Doğrulama Yanılgısı" (Affirming the Consequent) denir.
- Neden Bir Yanılgıdır?
- Birinci öncül bize yağmur yağdığında yerlerin ıslak olacağını söyler. Ancak yerlerin ıslak olmasının tek nedeni yağmur değildir. Örneğin, birisi hortumla sulamış olabilir, çiğ düşmüş olabilir veya bir su borusu patlamış olabilir.
- Yani, "yerler ıslaktır" (Q) öncülü doğru olsa bile, bu durumun mutlaka "yağmur yağmıştır" (P) sonucunu doğurması gerekmez. Argüman, sonucun (Q) doğru olmasından yola çıkarak koşulun (P) da doğru olduğunu varsayar ki bu mantıksal olarak hatalıdır.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Sonucu yanlış olan argüman: Bu, argümanın sonucunun (yağmur yağmıştır) yanlış olup olmadığıyla ilgilidir. Bizim aradığımız, argümanın mantıksal yapısındaki hatadır, sonucun doğru veya yanlış olması değil.
- B) Geçersiz argüman: Bir argüman, öncülleri doğru olsa bile sonucun zorunlu olarak doğru olmasını sağlamıyorsa "geçersiz"dir. Yukarıdaki örnekte, yerlerin ıslak olması (Q) ve yağmur yağarsa yerlerin ıslak olması (P ise Q) doğru olsa bile, yağmur yağdığı (P) sonucu zorunlu değildir. Bu nedenle argüman geçersizdir.
- C) Tutarsız argüman: Tutarsızlık, argümanın öncüllerinin birbiriyle çelişmesi durumudur. Bu argümanda öncüller birbiriyle çelişmemektedir.
- D) Sağlam argüman: Sağlam bir argüman, hem geçerli olan hem de tüm öncülleri doğru olan bir argümandır. Bu argüman geçerli olmadığı için sağlam da değildir.
Bu tür bir mantık hatası, sonucun doğruluğundan yola çıkarak nedenin de doğru olduğunu varsayma eğiliminden kaynaklanır. Ancak mantıkta, bir koşulun gerçekleşmesi (P), sonucun (Q) gerçekleşmesini garanti ederken; sonucun (Q) gerçekleşmesi, koşulun (P) mutlaka gerçekleştiği anlamına gelmez.
Cevap B seçeneğidir.
