8. "Kaleminden çıkan her satır, okuyucuyu büyülüyordu." cümlesinde görülen anlam olayları hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) Ad aktarması - Deyim aktarması
B) Benzetme - Dolaylama
C) Güzel adlandırma - Somutlama
D) Soyutlama - Ad aktarması
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlede geçen anlam olaylarını doğru tespit etmemiz isteniyor. Cümleyi dikkatlice inceleyelim ve kelimelerin gerçek anlamları dışında nasıl kullanıldığına bakalım:
- "Kaleminden çıkan her satır..." ifadesini ele alalım. Bir kalem, kendi başına satır çıkarmaz. Satırları çıkaran, kalemi kullanan yazardır. Burada "kalem" kelimesi, kalemi kullanan "yazar" yerine kullanılmıştır. Bir varlığın (kalem) yerine, o varlıkla ilgili başka bir varlığın (yazar) veya kavramın (yazma eylemi) kullanılmasına ad aktarması (mecaz-ı mürsel) denir. Yani, yazarın kendisi yerine aracı olan kalemi kullanılmıştır.
- "...okuyucuyu büyülüyordu." ifadesine bakalım. "Büyülemek" kelimesi gerçek anlamıyla sihir yapmak, büyü etkisi altına almak demektir. Ancak burada, yazılan satırların okuyucuyu sihirle etkilediği değil, okuyucuyu çok etkilediği, hayran bıraktığı, kendine çektiği anlamında kullanılmıştır. Bir kelimenin veya ifadenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak, genellikle benzetme yoluyla yeni bir anlam kazanmasına deyim aktarması denir. Burada "büyülemek" fiili, somut bir eylemden (sihir yapmak) soyut bir etkiyi (hayran bırakmak, etkilemek) anlatmak için kullanılmıştır.
Bu açıklamalar ışığında seçenekleri değerlendirelim:
- A) Ad aktarması - Deyim aktarması: Yukarıdaki analizimizle tamamen örtüşmektedir. "Kaleminden" ifadesinde ad aktarması, "büyülüyordu" ifadesinde ise deyim aktarması vardır.
- B) Benzetme - Dolaylama: Cümlede açık bir benzetme ("gibi" edatıyla veya doğrudan benzetme unsurlarıyla) ve dolaylama (bir şeyi birden fazla kelimeyle anlatma) bulunmamaktadır.
- C) Güzel adlandırma - Somutlama: Güzel adlandırma, kötü veya nahoş bir durumu daha yumuşak bir ifadeyle anlatmaktır (örneğin "vefat etmek" yerine "ölmek"). Somutlama ise soyut bir kavramı somutlaştırmaktır. Bu anlam olayları cümlede yoktur.
- D) Soyutlama - Ad aktarması: Soyutlama, somut bir kavramı soyutlaştırmaktır. Cümlede böyle bir durum söz konusu değildir. İkinci kısımda ad aktarması değil, deyim aktarması vardır.
Bu nedenle, cümlede görülen anlam olayları ad aktarması ve deyim aktarmasıdır.
Cevap A seçeneğidir.
