DDT gibi zararlı kimyasalların besin zincirinde birikmesi sonucu, yırtıcı kuşların yumurta kabuklarının incelmesi ve populasyonlarının azalması gözlemlenmiştir.
Bu durum biyolojik birikimin hangi özelliğini göstermektedir?
A) Sadece sucul ekosistemlerde görülmesini
B) Besin zincirinin üst basamaklarında daha az etkili olmasını
C) Üst basamaktaki canlılarda daha ciddi sonuçlara yol açmasını
D) Sadece bitkileri etkilemesini
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, ekosistemlerdeki zararlı maddelerin canlılar üzerindeki etkilerini anlamamız için çok önemli bir kavram olan biyolojik birikim (biyomagnifikasyon) konusuna odaklanmaktadır. Şimdi adım adım bu durumu inceleyelim:
- Biyolojik Birikim Nedir? Bazı kimyasallar (DDT gibi), canlıların vücudunda kolayca parçalanamaz veya dışarı atılamaz. Bu tür kimyasallar, canlıların dokularında zamanla birikmeye başlar.
- Besin Zincirindeki Yolculuk: Bu kimyasallar, besin zincirinin en alt basamağındaki üreticiler (bitkiler) veya küçük tüketiciler tarafından alınır. Örneğin, DDT topraktan veya sudan bitkilere, oradan da otçul böceklere geçer.
- Konsantrasyonun Artışı: Bir otçul, birçok bitki yediğinde, bitkilerdeki DDT miktarı otçulun vücudunda toplanır. Bir etçil (örneğin bir kuş), birçok otçul böcek yediğinde ise, bu etçilin vücudundaki DDT konsantrasyonu çok daha yüksek seviyelere ulaşır. Yani, besin zincirinin her bir üst basamağında, zararlı kimyasalın konsantrasyonu katlanarak artar.
- Yırtıcı Kuşlar ve Etkileri: Soruda bahsedilen yırtıcı kuşlar, besin zincirinin en üst basamaklarında yer alır. Bu kuşlar, yedikleri birçok küçük canlının vücudunda birikmiş olan DDT'yi kendi vücutlarında çok yüksek konsantrasyonlarda toplarlar. Bu yüksek konsantrasyonlar, kuşların üreme sistemlerini etkileyerek yumurta kabuklarının incelmesine neden olur. İncelen yumurta kabukları kolayca kırılır ve yavruların hayatta kalma şansını azaltır, bu da populasyonlarının azalmasına yol açar.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Sadece sucul ekosistemlerde görülmesini: DDT'nin kuşları etkilemesi, karasal ve hava ekosistemlerinde de görüldüğünü gösterir. Bu ifade yanlıştır.
- B) Besin zincirinin üst basamaklarında daha az etkili olmasını: Tam tersine, biyolojik birikim, üst basamaklarda daha yoğun ve etkili sonuçlar doğurur. Bu ifade yanlıştır.
- C) Üst basamaktaki canlılarda daha ciddi sonuçlara yol açmasını: Yırtıcı kuşların yumurta kabuklarının incelmesi ve populasyonlarının azalması, besin zincirinin üst basamağındaki canlılarda görülen ciddi sonuçlara mükemmel bir örnektir. Bu ifade doğrudur.
- D) Sadece bitkileri etkilemesini: DDT'nin kuşları etkilediği açıkça belirtilmiştir. Bitkiler sadece başlangıç noktası olabilir, ancak etkileri tüm besin zincirini kapsar. Bu ifade yanlıştır.
Bu nedenle, verilen durum biyolojik birikimin, besin zincirinin üst basamaklarındaki canlılarda daha ciddi sonuçlara yol açtığını göstermektedir.
Cevap C seçeneğidir.
