5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şart birleşik cümlesi yoktur?
A) Ödevini bitirdi mi rahat eder.Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerin yapısını ve özellikle "şart birleşik cümlesi" kavramını anlamamız gerekiyor. Bir cümlenin şart birleşik cümlesi olabilmesi için, bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olması, yani bir koşulun (şartın) bulunması gerekir. Bu koşul genellikle fiillere eklenen "-sa/-se" ekiyle veya "mı/mi" soru ekinin şart anlamı katmasıyla sağlanır.
Bu cümlede "bitirdi mi" ifadesi, "bitirirse" anlamında kullanılmıştır. Yani, ödevini bitirme şartı gerçekleşirse rahat etme sonucu ortaya çıkar. "Mı/mi" eki burada bir koşul (şart) anlamı katmıştır. Dolayısıyla bu bir şart birleşik cümlesidir.
Bu cümlede "güzel olursa" ifadesi, açıkça "-sa/-se" şart ekini içermektedir. Havanın güzel olması şartı gerçekleşirse yüzmeye gitme eylemi gerçekleşecektir. Bu da bir şart birleşik cümlesidir.
Bu cümlede herhangi bir şart eki (-sa/-se) veya şart anlamı katan "mı/mi" eki bulunmamaktadır. "Dinleyerek" kelimesindeki "-erek/-arak" eki, bir zarf-fiil ekidir ve eylemin nasıl yapıldığını (tarzını) veya eş zamanlılığını belirtir. Yani, ders çalışma eylemini müzik dinleme eylemiyle birlikte veya müzik dinleyerek yapıyor. Burada bir koşul değil, bir durum veya tarz söz konusudur. Bu cümle basit yapılı bir cümledir.
Bu cümlede "çalışırsan" ifadesi, "-sa/-se" şart ekini içermektedir. Biraz daha çalışma şartı gerçekleşirse, başarma sonucu ortaya çıkacaktır. Bu da bir şart birleşik cümlesidir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, C seçeneğindeki cümlede bir şart (koşul) anlamı bulunmamaktadır. Bu nedenle şart birleşik cümlesi olmayan seçenek C'dir.
Cevap C seçeneğidir.
