KPSS puan hesaplama robotu (Lisans, Önlisans, Lise) Test 2

🎓 KPSS puan hesaplama robotu (Lisans, Önlisans, Lise) Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, KPSS puan hesaplama robotunun "Test 2" bölümünde karşılaşabileceğiniz Türkçe, Matematik ve Vatandaşlık derslerinin temel konularını sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara hakim olmak oldukça önemlidir.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak bir fiil gibi çekimlenmeyen, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiil anlamını tamamen kaybetmezler ama zaman ve şahıs eki almazlar.

• Fiil anlamını korurlar, ancak fiil gibi çekimlenmezler (kip ve kişi eki almazlar).
• Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde bulunurlar.
• Olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
• Üç çeşidi vardır: İsim-fiil, Sıfat-fiil, Zarf-fiil.

📝 İsim-Fiiller (Mastar)

Fiillere "-ma, -me", "-ış, -iş, -uş, -üş", "-mak, -mek" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede isim gibi kullanılırlar.

• Ekleri: -ma (-me), -ış (-iş, -uş, -üş), -mak (-mek).
• Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim hobidir." (mak-mek)
• Örnek: "Onun gülüşü herkesi etkiledi." (ış-iş)
• Örnek: "Bu konuyu anlaman çok önemli." (ma-me)

⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örnek: dondurma, çakmak, ekmek, dolma)

📝 Sıfat-Fiiller (Ortaç)

Fiillere belirli ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede bir ismi niteleyerek sıfat görevinde kullanılırlar. Çekimli fiillerden ayırt etmek önemlidir.

• Ekleri: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük, -tık, -tik, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş). (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş)
• Örnek: "Koşan çocuk düştü." (an-en)
• Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (ecek-acak)
• Örnek: "Görünmez kaza." (mez-maz)

💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düştüğünde "adlaşmış sıfat-fiil" olurlar. Örnek: "Gelen gideni aratır." (Gelen insan, giden insan)

📝 Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil, Ulaç)

Fiillere belirli ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede bir fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirterek zarf görevinde kullanılırlar.

• Ekleri çok çeşitlidir: -ken, -alı (-eli), -maden (-meden), -ince (-ınca, -ünce, -unca), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-tıkça), -r...-maz, -a...-a, -casına, -esiye, -mek üzere vb.
• Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmışım." (ken)
• Örnek: "Soruyu düşünerek çözdü." (arak-erek)
• Örnek: "Eve gelir gelmez yattı." (r...-maz)

💡 İpucu: Zarf-fiiller cümleye genellikle "nasıl?" (durum) veya "ne zaman?" (zaman) sorularına cevap vererek anlam katarlar.

***

📌 Üslü Sayılar

Bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımının kısa yoldan gösterimidir. Bir $a$ sayısının $n$ kere kendisiyle çarpımı $a^n$ şeklinde gösterilir.

• $a^n = a \times a \times \dots \times a$ ($n$ tane $a$)
• Tabanı pozitif olan sayıların tüm kuvvetleri pozitiftir. Örnek: $2^3 = 8$
• Negatif tabanlı sayılarda çift kuvvetler pozitif, tek kuvvetler negatiftir. Örnek: $(-2)^4 = 16$, $(-2)^3 = -8$
• Sıfırıncı kuvvet: Sıfır hariç her sayının sıfırıncı kuvveti $1$'dir. Örnek: $5^0 = 1$, $(-7)^0 = 1$
• Negatif üs: Bir sayının negatif üssü, o sayının çarpmaya göre tersinin pozitif üssüdür. Örnek: $a^{-n} = \frac{1}{a^n}$ ve $(\frac{a}{b})^{-n} = (\frac{b}{a})^n$
• Çarpma: Tabanlar aynıysa üsler toplanır ($a^m \times a^n = a^{m+n}$). Üsler aynıysa tabanlar çarpılır ($a^n \times b^n = (a \times b)^n$).
• Bölme: Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır ($\frac{a^m}{a^n} = a^{m-n}$). Üsler aynıysa tabanlar bölünür ($\frac{a^n}{b^n} = (\frac{a}{b})^n$).
• Üssün üssü: Üsler çarpılır ($ (a^m)^n = a^{m \times n} $).

⚠️ Dikkat: Negatif üs, sayının işaretini değil, değerini (çarpmaya göre tersini) değiştirir. Ayrıca, parantez kullanımına dikkat edin: $(-2)^2 = 4$ iken, $-2^2 = -4$'tür.

📌 Köklü Sayılar

Hangi sayının kendisiyle $n$ defa çarpımının $a$ sayısını verdiğini bulma işlemidir. $n$. dereceden kök $a$ şeklinde gösterilir.

• $\sqrt[n]{a}$ ifadesinde $n$ kökün derecesi, $a$ kök içindeki sayıdır.
• Kök derecesi $2$ olduğunda yazılmaz ($\sqrt{a} = \sqrt[2]{a}$).
• Bir sayıyı kök dışına çıkarma: Kök içindeki sayı üslü olarak yazılıp, üs kök derecesine bölünür. Örnek: $\sqrt[3]{a^6} = a^{\frac{6}{3}} = a^2$
• Kök içine alma: Kök dışındaki sayı kök içine alınırken, kök derecesi kadar üs alınır. Örnek: $a\sqrt[n]{b} = \sqrt[n]{a^n \times b}$
• Toplama ve Çıkarma: Sadece kök dereceleri ve kök içleri aynı olan ifadeler toplanıp çıkarılabilir. Örnek: $3\sqrt{2} + 5\sqrt{2} = 8\sqrt{2}$
• Çarpma ve Bölme: Kök dereceleri aynıysa kök içindeki sayılar çarpılır/bölünür. Örnek: $\sqrt{a} \times \sqrt{b} = \sqrt{a \times b}$ ve $\frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}} = \sqrt{\frac{a}{b}}$
• Paydayı rasyonel yapma: Paydada köklü ifade varsa, paydayı kökten kurtarmak için genellikle eşleniği ile çarpılır. Örnek: $\frac{1}{\sqrt{a}} = \frac{\sqrt{a}}{a}$ veya $\frac{1}{\sqrt{a} + \sqrt{b}} = \frac{\sqrt{a} - \sqrt{b}}{a-b}$

⚠️ Dikkat: Çift dereceli köklerin içi negatif olamaz. Yani $\sqrt{-4}$ veya $\sqrt[4]{-16}$ gibi ifadeler reel sayılarda tanımlı değildir. Tek dereceli köklerin içi her zaman tanımlıdır. Örnek: $\sqrt[3]{-8} = -2$

***

📌 Hukukun Tanımı ve Amacı

Hukuk, toplumu düzenleyen, devletin yaptırım gücüyle desteklenmiş, uyulması zorunlu kurallar bütünüdür. İnsanların bir arada yaşamasını sağlayan, düzeni ve adaleti hedefleyen bir sistemdir.

• Amacı: Toplumda barış ve düzeni sağlamak, adaleti gerçekleştirmek, bireylerin hak ve özgürlüklerini korumak, güvenliği temin etmektir.
• Hukuk kuralları, devletin gücüyle desteklendiği için, bu kurallara uymayanlar çeşitli yaptırımlarla karşılaşırlar.

📌 Hukuk Kurallarının Özellikleri

Hukuk kuralları, diğer sosyal kurallardan (ahlak, din, görgü) bazı temel özellikleriyle ayrılır.

• Genellik: Belirli bir kişiye veya duruma özel değil, benzer durumdaki herkes için geçerlidir.
• Soyutluk: Somut bir olayı değil, genel ve soyut durumları düzenler.
• Süreklilik: Yürürlükten kaldırılmadıkça veya değiştirilmedikçe geçerliliğini korur.
• Yaptırım (Müeyyide): Hukuk kurallarına uyulmadığında devlet gücüyle uygulanan tepkidir (ceza, cebri icra, tazminat, geçersizlik, iptal).

💡 İpucu: Bir kuralın hukuk kuralı olup olmadığını anlamak için en belirgin özellik yaptırımının devlet gücüyle desteklenip desteklenmediğine bakmaktır. Örneğin, yalan söylemek ahlaken yanlışken, bazı durumlarda (yalan yere şahitlik) hukuken de suçtur.

📌 Hukukun Kaynakları

Hukuk kurallarının nereden geldiğini, nasıl oluştuğunu gösteren unsurlardır. Temel olarak yazılı ve yazısız kaynaklar ile yardımcı kaynaklar olarak ayrılırlar.

• Asli (Birincil) Kaynaklar:
  • Yazılı Kaynaklar: Anayasa, Kanunlar, Kanun Hükmünde Kararnameler, Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri, Yönetmelikler, Tebliğler vb. (Hiyerarşik bir sıralama vardır.)
  • Yazısız Kaynaklar: Örf ve Adet Hukuku (Toplumda uzun süredir uygulanan, genel kabul görmüş ve devlet desteğiyle yaptırıma bağlanmış kurallar).
• Yardımcı Kaynaklar:
  • İçtihatlar (Yargı Kararları): Mahkemelerin verdiği kararlar, özellikle Yargıtay ve Danıştay kararları. Bağlayıcı olmasa da yol göstericidir.
  • Bilimsel Görüşler (Doktrin): Hukuk bilimcilerinin eserleri, görüşleri. Yine bağlayıcı değildir ancak hukuk uygulayıcılarına ve yasa yapıcılara ışık tutar.

💡 İpucu: Bir hukuk kuralı öncelikle yazılı kaynaklarda aranır. Yazılı kaynakta hüküm bulunamazsa yazısız kaynaklara (örf ve adet hukuku) başvurulur. Bu sıralama "kaynaklar hiyerarşisi" olarak bilinir.