Şartlı (Koşullu) birleşik cümle nedir (-se) Test 2

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şart anlamı yoktur?

A) Bu kitabı okumak istersen sana ödünç verebilirim.
B) Yarın erken kalkacağım için şimdi yatıyorum.
C) Sınavı kazanırsa üniversiteye gidecek.
D) Hava soğuksa montunu giymelisin.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda, cümlelerdeki "şart anlamını" yani bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir şarta bağlı olup olmadığını bulmamız isteniyor. Şart anlamı genellikle fiillere eklenen "-se / -sa" ekleriyle veya bazı bağlaçlarla sağlanır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Bu kitabı okumak istersen sana ödünç verebilirim.

  Bu cümlede "istersen" kelimesi, "istemek" fiiline gelen "-se" şart ekini almıştır. Kitabı ödünç vermemin şartı, senin kitabı okumak istemendir. Yani burada açıkça bir şart anlamı vardır.

• B) Yarın erken kalkacağım için şimdi yatıyorum.

  Bu cümlede "kalkacağım için" ifadesi kullanılmıştır. "İçin" kelimesi burada bir sebep-sonuç ilişkisi kurar. Şimdi yatmamın sebebi (gerekçesi), yarın erken kalkacak olmamdır. Bir eylemin gerçekleşmesi için bir şart koşulmamış, sadece bir eylemin nedeni açıklanmıştır. Bu nedenle bu cümlede şart anlamı yoktur, sebep anlamı vardır.

• C) Sınavı kazanırsa üniversiteye gidecek.

  Bu cümlede "kazanırsa" kelimesi, "kazanmak" fiiline gelen "-sa" şart ekini almıştır. Üniversiteye gitmesinin şartı, sınavı kazanmasıdır. Burada da açıkça bir şart anlamı bulunmaktadır.

• D) Hava soğuksa montunu giymelisin.

  Bu cümlede "soğuksa" kelimesi, "soğuk" ismine gelen "-sa" şart ekini almıştır. Montunu giymesinin şartı, havanın soğuk olmasıdır. Bu cümlede de şart anlamı vardır.

Görüldüğü gibi, A, C ve D seçeneklerinde bir eylemin gerçekleşmesi başka bir duruma bağlanmıştır. Ancak B seçeneğinde bir eylemin nedeni açıklanmıştır, bir şart koşulmamıştır.

Cevap B seçeneğidir.