1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de" bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Sinemaya gitmek istiyorum, arkadaşlarım da gelsin.
B) Bu kitabı ben de okumuştum, çok beğenmiştim.
C) Sınavda zor sorular da vardı kolay sorularda.
D) Yarınki toplantıya sen de katılmalısın.
Merhaba sevgili öğrenciler!
"De" bağlacının yazımı, Türkçede sıkça karıştırılan konulardan biridir. Bu soruyu çözerken, "de"nin bağlaç mı yoksa ek mi olduğunu anlamak için çok pratik bir yöntem kullanacağız: "çıkarma testi".
- "De" bağlacı: Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. Her zaman ayrı yazılır. (Örnek: Sen de gel.)
- "-da/-de" eki (hal eki): Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir. Her zaman bitişik yazılır ve "içinde, üzerinde, yanında" gibi bir anlam katar. (Örnek: Evde kimse yok.)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sinemaya gitmek istiyorum, arkadaşlarım da gelsin.
- Buradaki "da"yı cümleden çıkaralım: "arkadaşlarım gelsin." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "arkadaşlarımın da gelmesi" vurgusu azalıyor. Bu durumda "da" bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- B) Bu kitabı ben de okumuştum, çok beğenmiştim.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "ben okumuştum." Cümlenin anlamı bozulmuyor. Bu durumda "de" bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- C) Sınavda zor sorular da vardı kolay sorularda.
- Bu cümleyi iki kısımda inceleyelim:
- "Sınavda": Buradaki "-da"yı çıkarırsak "Sınav zor sorular da vardı..." olur, anlam bozulur. Demek ki bu bir ektir ve bitişik yazılması doğrudur. (Sınavın içinde anlamı katıyor.)
- "zor sorular da": Buradaki "da"yı çıkarırsak "zor sorular vardı." olur, anlam bozulmaz. Demek ki bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- "kolay sorularda": İşte buradaki "da"ya dikkat! Eğer bu bir ek olsaydı "kolay soruların içinde" gibi bir anlam katardı ki bu cümlenin akışına uygun değil. Cümle, "zor soruların yanı sıra kolay soruların da olduğunu" anlatmak istiyor. Yani buradaki "da" da bir bağlaç olmalı ve "kolay sorular da" şeklinde ayrı yazılmalıydı. Ancak cümlede "kolay sorularda" şeklinde bitişik yazıldığı için yanlışlık yapılmıştır.
- D) Yarınki toplantıya sen de katılmalısın.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "sen katılmalısın." Cümlenin anlamı bozulmuyor. Bu durumda "de" bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
Bu durumda, "kolay sorularda" ifadesindeki "da" bağlacının bitişik yazılması bir yazım yanlışıdır. Doğrusu "kolay sorular da" olmalıydı.
Cevap C seçeneğidir.
