Martin Seligman'ın köpeklerle yaptığı deneyde, bir grup köpek öncelikle kaçamayacakları elektrik şoklarına maruz bırakılmıştır. Daha sonra bu köpekler, kolayca kaçabilecekleri bir duruma konulduklarında bile kaçma girişiminde bulunmamışlardır.
Bu deney aşağıdaki kavramlardan hangisinin ortaya çıkmasına temel oluşturmuştur?
A) Klasik koşullanma
B) Edimsel koşullanma
C) Öğrenilmiş çaresizlik
D) Sosyal öğrenme
E) Bilişsel çıraklık
Sevgili öğrenciler, bu soru, psikoloji tarihindeki önemli deneylerden birini ve bu deneyin ortaya çıkardığı temel bir kavramı anlamamızı istiyor. Martin Seligman'ın köpeklerle yaptığı deney, insan ve hayvan davranışlarını anlamamızda çığır açmıştır.
- Deneyin Özeti: Soru metninde belirtildiği gibi, köpekler başlangıçta kaçamayacakları elektrik şoklarına maruz bırakılmıştır. Bu durum, hayvanların çaresizliği deneyimlemesine neden olmuştur.
- Gözlemlenen Davranış: Daha sonra bu köpekler, aslında kolayca kaçabilecekleri bir ortama konulduklarında bile, önceki deneyimlerinin etkisiyle kaçma girişiminde bulunmamışlardır. Sanki "ne yaparsam yapayım sonuç değişmeyecek" inancına kapılmışlardır.
- Kavramın Ortaya Çıkışı: Seligman ve arkadaşları, bu durumu "öğrenilmiş çaresizlik" olarak adlandırmışlardır. Öğrenilmiş çaresizlik, bir bireyin (insan veya hayvan) olumsuz olaylar üzerinde kontrolü olmadığına dair tekrar eden deneyimler sonucunda, aslında kontrol edebileceği durumlarda bile pasif kalması ve çaba göstermemesi durumudur. Bu, bireyin motivasyonunu, bilişsel süreçlerini ve duygusal durumunu olumsuz etkileyen bir inanç sistemidir.
- A) Klasik koşullanma: Bu kavram, Ivan Pavlov'un deneyleriyle bilinen, istemsiz tepkilerin öğrenilmesiyle ilgilidir (örneğin, zil sesiyle salya akıtma). Seligman'ın deneyi, istemsiz bir tepkiden ziyade, bir davranışın (kaçma girişimi) neden yapılmadığına odaklanır ve bu nedenle doğru seçenek değildir.
- B) Edimsel koşullanma: B.F. Skinner'ın çalışmalarıyla bilinen, istemli davranışların sonuçlarına göre şekillenmesidir (ödül veya ceza). Seligman'ın deneyi, bir davranışın öğrenilmesi veya pekiştirilmesinden çok, bir davranışın neden *engellendiğini* veya *ortaya çıkmadığını* açıklar ve bu nedenle doğru seçenek değildir.
- D) Sosyal öğrenme: Albert Bandura'nın çalışmalarıyla bilinen, başkalarını gözlemleyerek öğrenmedir. Bu deneyde gözlem yoluyla öğrenme söz konusu değildir ve bu nedenle doğru seçenek değildir.
- E) Bilişsel çıraklık: Bir uzmanın rehberliğinde, karmaşık becerilerin öğrenilmesi sürecidir. Bu deneyle hiçbir ilgisi yoktur ve bu nedenle doğru seçenek değildir.
Bu nedenle, Martin Seligman'ın köpeklerle yaptığı deney, bireylerin kontrol edemedikleri durumlar karşısında geliştirdikleri pasifliği ve çaba göstermemeyi açıklayan "öğrenilmiş çaresizlik" kavramının temelini oluşturmuştur.
Cevap C seçeneğidir.
