Bir kedi sahibi, kedisinin mama kabını her salladığında çıkan ses sonrasında mamayı vermektedir. Bir süre sonra kedi, mama kabının sesini duyduğunda hemut mutfağa koşmaktadır. Bu deneyde mama kabının sesi başlangıçta ne olarak nitelendirilir?
A) Koşulsuz uyarıcı
B) Koşullu uyarıcı
C) Nötr uyarıcı
D) Koşullu tepki
Bu soru, psikolojideki temel öğrenme süreçlerinden biri olan Klasik Koşullanma kavramını anlamamızı gerektiriyor. Klasik koşullanma, bir organizmanın başlangıçta tepki vermediği bir uyarıcıya, başka bir uyarıcıyla eşleştirilmesi sonucunda tepki vermeyi öğrenmesidir. Şimdi bu deneydeki adımları ve kavramları inceleyelim:
- Deneyin Başlangıcı: Kedi sahibi, mama kabını sallıyor ve ardından mamayı veriyor.
- Doğal Tepki: Kedinin mamayı gördüğünde mutfağa koşması veya yemesi, doğal, öğrenilmemiş bir tepkidir. Bu tepkiyi tetikleyen uyarıcı da mamadır.
- Koşulsuz Uyarıcı (KU): Mama, kedide doğal olarak (öğrenilmemiş bir şekilde) bir tepkiyi (mutfağa koşma, yeme) tetiklediği için Koşulsuz Uyarıcı'dır.
- Koşulsuz Tepki (KT): Kedinin mamayı gördüğünde mutfağa koşması veya yemesi, Koşulsuz Tepki'dir. Bu, doğal ve öğrenilmemiş bir reflekstir.
- Mama Kabının Sesi Başlangıçta: Deneyin en başında, kedi mama kabının sesini duyduğunda bu sese özel bir tepki vermez. Bu ses, kedi için sadece bir sestir, mama ile doğrudan bir bağlantısı yoktur. Bu nedenle, başlangıçta bu ses Nötr Uyarıcı (NU) olarak adlandırılır. Nötr uyarıcı, organizmada başlangıçta herhangi özel bir tepkiyi tetiklemeyen uyarıcıdır.
- Koşullanma Süreci: Kedi sahibi, mama kabının sesini (Nötr Uyarıcı) her salladığında hemen ardından mamayı (Koşulsuz Uyarıcı) vermiştir. Bu eşleştirme birçok kez tekrarlandığında, kedi mama kabının sesi ile mama arasında bir bağlantı kurmayı öğrenir.
- Koşullanma Sonrası: Bir süre sonra, kedi sadece mama kabının sesini duyduğunda bile mutfağa koşmaya başlar. Bu durumda, başlangıçta nötr olan mama kabının sesi artık Koşullu Uyarıcı (KU) haline gelmiştir. Bu sese verilen tepki ise Koşullu Tepki (KT)'dir.
Soru bize mama kabının sesinin başlangıçta ne olarak nitelendirildiğini sorduğu için, henüz öğrenme gerçekleşmeden önceki durumunu ele almalıyız. Bu aşamada, ses kedi için herhangi bir özel anlam taşımadığı için nötr bir uyarıcıdır.
Cevap C seçeneğidir.
