3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde istek kipi kullanılmıştır?
A) Yarın sınavım var.
B) Biraz daha çay içeyim.
C) Ödevlerini zamanında yap.
D) Dün akşam çok yağmur yağdı.
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, cümlelerde kullanılan fiil kiplerini doğru bir şekilde ayırt etmemiz isteniyor. Özellikle istek kipini bulacağız. Türkçede fiillerin zaman ve anlam özelliklerini belirten eklere kip denir. İstek kipi, bir eylemin yapılmasını arzu etme, isteme anlamı taşır ve genellikle fiil kök veya gövdesine -e / -a ekleri getirilerek oluşturulur. Şahıs ekleriyle birlikte -eyim / -ayım, -esin / -asın, -e / -a, -elim / -alım, -esiniz / -asınız, -eler / -alar şeklinde karşımıza çıkar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın sınavım var. Bu cümlede bir eylem (fiil) yoktur, bir durum bildiriliyor. "Var" kelimesi isim soylu bir sözcüktür ve burada bildirme kipiyle bir varoluş durumu ifade edilmiştir. İstek anlamı taşımaz.
- B) Biraz daha çay içeyim. Bu cümlede "iç-" fiiline -eyim eki gelmiştir. Bu ek, konuşanın bir şeyi yapma isteğini, arzusunu belirtir. "Çay içme" eylemini yapma isteği açıkça ifade edilmiştir. Bu, tam olarak istek kipinin kullanıldığı bir örnektir.
- C) Ödevlerini zamanında yap. Bu cümlede "yap-" fiiline herhangi bir kip eki gelmemiş gibi görünse de, aslında ikinci tekil şahıs için emir kipi kullanılmıştır. Bir kişiye bir eylemi yapması için doğrudan bir talimat veya emir verilmektedir. İstek anlamı taşımaz.
- D) Dün akşam çok yağmur yağdı. Bu cümlede "yağ-" fiiline -dı eki gelmiştir. Bu ek, geçmişte gerçekleşmiş bir eylemi bildiren görülen geçmiş zaman kipidir. Bir olayın gerçekleştiğini bildirir, istek anlamı taşımaz.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, istek kipinin kullanıldığı cümlenin B seçeneğinde yer aldığını görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
