Aşağıdakilerden hangisi serbest ölçü ile yazılmış bir şiirin özelliğidir?
A) Dizelerdeki hece sayısının eşit olması
B) Belirli bir ahenk düzeninin olmaması
C) Dize sonlarında uyak bulunması
D) Belirli nazım birimleriyle yazılması
Sevgili öğrenciler, bu soruda serbest ölçüyle yazılmış bir şiirin temel özelliğini arıyoruz. Şiirde ölçü, şiire ritim ve ahenk katan önemli bir unsurdur. Geleneksel şiirde hece ölçüsü veya aruz ölçüsü gibi belirli kalıplar kullanılırken, serbest ölçü bu kalıplardan bağımsız bir yaklaşımdır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dizelerdeki hece sayısının eşit olması: Bu özellik, Türk şiirinin geleneksel ölçülerinden biri olan "hece ölçüsü"nün temel özelliğidir. Hece ölçüsünde her dizedeki hece sayısı belirli bir kalıba (örneğin 7'li, 8'li, 11'li hece ölçüsü) göre eşit olmak zorundadır. Serbest ölçüde ise böyle bir kural yoktur; dizeler farklı hece sayılarında olabilir. Bu nedenle A seçeneği serbest ölçünün bir özelliği değildir.
- B) Belirli bir ahenk düzeninin olmaması: İşte bu, serbest ölçünün en belirgin özelliğidir! Serbest ölçü, geleneksel şiirdeki hece sayısı eşitliği, belirli bir uyak şeması veya nazım birimi gibi katı kurallara bağlı kalmaz. Şair, iç sesine, konunun akışına ve duygunun yoğunluğuna göre dizeleri özgürce düzenler. Bu özgürlük, şiire farklı bir ritim ve ahenk kazandırır; ancak bu ahenk, geleneksel ölçülerdeki gibi önceden belirlenmiş, düzenli bir kalıba uymaz. Bu nedenle B seçeneği serbest ölçünün doğru bir tanımıdır.
- C) Dize sonlarında uyak bulunması: Uyak (kafiye), dize sonlarındaki ses benzerliğidir ve şiire müzikalite katar. Geleneksel şiirde uyak, ahengi sağlamanın önemli bir yoludur. Serbest ölçüde uyak kullanılabilir, ancak bu bir zorunluluk değildir ve genellikle düzenli bir uyak şeması takip edilmez. Hatta birçok serbest ölçülü şiirde uyak hiç bulunmaz veya çok seyrek kullanılır. Bu nedenle C seçeneği serbest ölçünün belirleyici bir özelliği değildir.
- D) Belirli nazım birimleriyle yazılması: Nazım birimleri (dize, beyit, dörtlük, bent gibi) şiirin dış yapısını oluşturan gruplardır. Geleneksel şiirde şiirler genellikle belirli nazım birimleriyle (örneğin dörtlükler halinde) yazılır. Serbest ölçüde ise şair, nazım birimlerini de özgürce kullanır; dizeler farklı uzunluklarda olabilir, belirli bir dörtlük veya beyit düzenine bağlı kalmayabilir. Şiir, konunun ve duygunun gerektirdiği şekilde serbestçe bölümlenebilir. Bu nedenle D seçeneği serbest ölçünün bir özelliği değildir.
Özetle, serbest ölçü; hece sayısına, uyağa ve belirli nazım birimlerine bağlı kalmadan, şairin iç ritmine ve ifade özgürlüğüne dayanan bir şiir anlayışıdır. Bu nedenle, belirli bir ahenk düzeninin olmaması, yani geleneksel kalıplara bağlı kalmaması onun en temel özelliğidir.
Cevap B seçeneğidir.
