Bir bitkinin yapraklarında gerçekleşen fotosentez, terleme ve gaz alışverişi gibi hayati fonksiyonlarda görev alan yapılarla ilgili olarak, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Stomalar sadece yaprağın üst yüzeyinde bulunur ve terlemeyi engeller.
B) Kütikula tabakası, gaz alışverişini sağlayan ana yapıdır.
C) Palizat parankiması, sünger parankimasına göre daha az kloroplast içerir.
D) İletim demetleri (damarlar), yaprakta su ve organik besin taşınmasını sağlar.
E) Mezofil tabakası sadece terleme olayından sorumludur.
Sevgili öğrenciler, bitkilerin yaprakları, yaşam için hayati öneme sahip birçok fonksiyonu yerine getiren karmaşık ve harika yapılardır. Fotosentez, terleme ve gaz alışverişi gibi olaylar, yapraktaki özel hücre ve dokular sayesinde gerçekleşir. Şimdi bu seçenekleri tek tek inceleyelim ve doğru olanı bulalım:
- A) Stomalar sadece yaprağın üst yüzeyinde bulunur ve terlemeyi engeller.
- Bu ifade yanlıştır. Stomalar (gözenekler), genellikle yaprağın alt yüzeyinde daha yoğun olarak bulunur. Bazı bitkilerde hem üst hem de alt yüzeyde olabilirler.
- Stomaların temel görevi, karbondioksit alımını, oksijen salımını ve su buharının atmosfere verilmesini (terleme) sağlamaktır. Yani terlemeyi engellemezler, aksine kontrolünü sağlarlar.
- B) Kütikula tabakası, gaz alışverişini sağlayan ana yapıdır.
- Bu ifade de yanlıştır. Kütikula, yaprağın dış yüzeyini kaplayan mumsu bir tabakadır.
- Ana görevi, bitkinin su kaybını azaltmak ve dış etkenlere karşı koruma sağlamaktır. Gaz alışverişini sağlayan ana yapılar stomalar ve lentisellerdir (gövdelerde). Kütikula, gaz alışverişini zorlaştırır, kolaylaştırmaz.
- C) Palizat parankiması, sünger parankimasına göre daha az kloroplast içerir.
- Bu ifade de yanlıştır. Palizat parankiması hücreleri, yaprağın üst epidermisi altında yer alan, silindirik ve sıkıca dizilmiş hücrelerdir.
- Bu hücreler, fotosentezin en yoğun gerçekleştiği yerdir ve bu nedenle sünger parankiması hücrelerine göre çok daha fazla kloroplast içerirler. Sünger parankiması hücreleri daha düzensiz şekilli ve aralarında boşluklar bulunan hücrelerdir; kloroplast içerirler ancak palizat tabakası kadar yoğun değildir.
- D) İletim demetleri (damarlar), yaprakta su ve organik besin taşınmasını sağlar.
- Bu ifade doğrudur. Yaprak damarları olarak da bilinen iletim demetleri, ksilem ve floemden oluşur.
- Ksilem, köklerden alınan suyu ve mineralleri yapraklara taşır. Floem ise yapraklarda fotosentez sonucu üretilen organik besinleri (şekerleri) bitkinin diğer kısımlarına taşır. Bu sayede bitkinin tüm hücreleri besin ve suya ulaşır.
- E) Mezofil tabakası sadece terleme olayından sorumludur.
- Bu ifade yanlıştır. Mezofil tabakası, palizat parankiması ve sünger parankiması olmak üzere iki kısımdan oluşur.
- Mezofil tabakasının ana görevi, kloroplastlar sayesinde fotosentez yapmaktır. Terleme olayında da rol oynar (su buharının hücreler arası boşluklara yayılması), ancak sadece terlemeden sorumlu değildir; asıl görevi fotosentezdir.
Cevap D seçeneğidir.
