Tarih öğrencisi Elif, 16. yüzyıla ait bir seyahatnamede anlatılan olayların gerçekliğini, yazarın olaylara taraf olup olmadığını, anlatılanların mantıksal tutarlılığını sorguluyor. Elif'in yaptığı bu çalışma iç-dış tenkit ayrımında nasıl değerlendirilir?
A) Dış tenkit - belgenin orijinalliğini kontrol eder
B) İç tenkit - belgenin içeriğinin güvenilirliğini değerlendirir
C) Dış tenkit - belgenin fiziksel özelliklerini inceler
D) İç tenkit - belgenin tarihlendirmesini yapar
Tarih araştırmalarında, bir kaynağın (belgenin) güvenilirliğini ve değerini anlamak için iki temel eleştiri yöntemi kullanırız: Dış Tenkit (Harici Tenkit) ve İç Tenkit (Dahili Tenkit).
- Dış Tenkit (Harici Tenkit): Bu aşamada, belgenin kendisinin fiziksel ve biçimsel özelliklerini inceleriz. Amacımız, belgenin gerçek (orijinal) olup olmadığını, hangi döneme ait olduğunu, kim tarafından yazıldığını ve hangi koşullarda ortaya çıktığını tespit etmektir. Kısacası, belgenin "kabuğunu" ve "kimliğini" sorgularız.
- Örnekler: Belgenin kağıt türü, mürekkebi, el yazısı, dili, mühürleri, imzaları, fiziksel yıpranma durumu, yazıldığı tarih gibi unsurları incelemek. Belgenin sahte olup olmadığını anlamaya çalışmak.
- İç Tenkit (Dahili Tenkit): Bu aşamada ise, belgenin içeriğini, yani anlattığı bilgileri ve olayları değerlendiririz. Amacımız, belgedeki bilgilerin ne kadar doğru, güvenilir ve tarafsız olduğunu anlamaktır. Kısacası, belgenin "içeriğini" ve "anlattıklarını" sorgularız.
- Örnekler: Yazarın olaylara bakış açısı (taraflı mı, tarafsız mı?), anlattığı bilgilerin diğer kaynaklarla tutarlılığı, olayların mantıksal sırası ve akışı, yazarın bilgi düzeyi, anlatılanların gerçekliği ve doğruluğu gibi unsurları incelemek.
Şimdi Elif'in yaptığı çalışmaya bakalım:
- Elif, "anlatılan olayların gerçekliğini" sorguluyor. Bu, belgenin içeriğindeki bilgilerin doğruluğunu kontrol etmektir.
- Elif, "yazarın olaylara taraf olup olmadığını" sorguluyor. Bu, yazarın kişisel görüşlerinin veya çıkarlarının anlatıma yansıyıp yansımadığını, yani tarafsızlığını değerlendirmektir.
- Elif, "anlatılanların mantıksal tutarlılığını" sorguluyor. Bu da, belgedeki olayların ve bilgilerin birbiriyle çelişip çelişmediğini, akla ve mantığa uygun olup olmadığını değerlendirmektir.
Görüldüğü gibi, Elif'in tüm bu sorgulamaları, seyahatnamenin içeriğiyle, yani anlattığı bilgilerle ilgilidir. Belgenin kendisinin sahte olup olmadığı, ne zaman yazıldığı gibi dış özellikleriyle değil, içindeki bilgilerin güvenilirliği ve doğruluğuyla ilgilenmektedir.
Bu nedenle, Elif'in yaptığı çalışma iç tenkit kapsamına girer ve belgenin içeriğinin güvenilirliğini değerlendirmeyi amaçlar.
Cevap B seçeneğidir.
