Coğrafya dersinde öğrenciler, 19. yüzyılda çizilmiş bir haritayı inceliyorlar. Haritanın üretildiği dönemin teknik imkânları, haritacının yetenekleri ve haritanın fiziksel durumu hakkında bilgi topluyorlar. Bu çalışma hangi tenkit türüne girer?
A) İç tenkitSevgili öğrenciler, bu soru, tarihi kaynakları incelerken kullandığımız temel yöntemlerden biri olan tenkit (eleştiri) türlerini anlamamızı istiyor. Bir kaynağı doğru bir şekilde değerlendirebilmek için hem dış özelliklerine hem de içeriğine dikkat etmemiz gerekir.
Soruda öğrenciler, 19. yüzyılda çizilmiş bir haritayı inceliyorlar. Bu inceleme sırasında odaklandıkları noktalar, haritanın üretildiği dönemin teknik imkânları, haritacının yetenekleri ve haritanın fiziksel durumu gibi unsurlardır. Bu maddeler, haritanın içeriğiyle değil, onun dış özellikleriyle, üretimiyle ve fiziksel varlığıyla ilgili bilgilerdir.
Dış tenkit (B seçeneği), bir kaynağın (belge, harita, eser vb.) orijinalliğini, gerçekliğini, ne zaman ve kim tarafından yapıldığını, hangi koşullarda üretildiğini, kullanılan malzemeleri ve fiziksel durumunu inceleyen tenkit türüdür. Amacı, kaynağın otantik olup olmadığını ve fiziksel özelliklerini ortaya koymaktır. Sorudaki inceleme tam olarak bu tanıma uymaktadır.
İç tenkit (A seçeneği) ise, kaynağın içeriğinin doğruluğunu, güvenilirliğini, yazarın tarafsızlığını, verilen bilgilerin tutarlılığını sorgular. Örneğin, haritadaki coğrafi bilgilerin (dağların, nehirlerin konumları, şehirlerin adları) o döneme göre ne kadar doğru olduğunu incelemek iç tenkite girerdi. Ancak soruda bu tür bir incelemeden bahsedilmiyor.
Harita tenkidi (C seçeneği) ve Coğrafi tenkit (D seçeneği), daha genel ifadelerdir ve belirli bir tenkit metodolojisini değil, haritaların veya coğrafi bilgilerin genel olarak eleştirel bir yaklaşımla incelenmesini ifade eder. Dış ve iç tenkit, bu genel incelemelerin altında yer alan spesifik yöntemlerdir.
Bu nedenle, öğrencilerin haritanın üretim teknikleri, haritacının yetenekleri ve fiziksel durumu gibi dışsal özelliklerini incelemesi, doğrudan dış tenkit kapsamına girer.
Cevap B seçeneğidir.
