Bu soruyu çözmek için, bitki dokularının temel özelliklerini ve görevlerini hatırlamamız gerekiyor. Özellikle örtü dokularının yapısal farklılıkları bu sorunun anahtarını oluşturuyor.
- Gözlemlenen Özellikleri Analiz Edelim:
- Hücre çeperi kalın ve mantarlaşmış: "Mantarlaşmış" ifadesi, hücre çeperinde süberin adı verilen bir maddenin biriktiğini gösterir. Süberin, hücreyi su kaybına ve mekanik etkilere karşı koruyan, geçirimsiz bir maddedir. Bu durum, genellikle bitkinin dış yüzeyinde koruyucu bir tabaka oluşturan dokularda görülür.
- Canlı hücrelerden oluşmamakta: Bu özellik, dokunun olgunlaştığında metabolik aktivitesini yitirdiğini ve ölü hücrelerden meydana geldiğini belirtir. Bu da koruyucu bir tabaka için yaygın bir özelliktir.
- Gaz alışverişi lentisellerle sağlanmakta: Lentiseller (kovucuklar), özellikle odunsu bitkilerin gövdelerinde ve köklerinde bulunan, gaz alışverişini sağlayan özel yapılardır. Bu yapılar, bitkinin dış yüzeyindeki kalınlaşmış ve geçirimsiz dokularda stomaların yerini alır.
- Örtü doku çeşidi: Bu, dokunun bitkinin dış yüzeyini kaplayarak onu dış etkenlerden koruduğu anlamına gelir.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Epidermis: Genellikle bitkinin genç kısımlarını örten tek katlı, canlı hücrelerden oluşan bir örtü dokusudur. Hücre çeperleri genellikle incedir ve gaz alışverişi stomalar (gözenekler) aracılığıyla sağlanır. Verilen özelliklere (kalın ve mantarlaşmış çeper, ölü hücreler, lentiseller) uymaz.
- B) Peridermis: Odunsu bitkilerin yaşlı gövdelerinde ve köklerinde epidermisin yerini alan ikincil bir örtü dokusudur. Peridermis; mantar kambiyumu, mantar doku (fellam) ve fellodermden oluşur. Mantar doku hücreleri, çeperlerinde süberin birikimi nedeniyle kalınlaşmış ve mantarlaşmıştır. Bu hücreler olgunlaştığında ölürler. Gaz alışverişi ise lentiseller aracılığıyla gerçekleşir. Bu tanım, soruda verilen tüm özelliklerle birebir örtüşmektedir.
- C) Parankima: Bitkide temel doku sistemini oluşturan, canlı, ince çeperli hücrelerden oluşan bir dokudur. Fotosentez, depolama, salgılama gibi birçok görevi vardır. Bir örtü dokusu değildir ve verilen özelliklere uymaz.
- D) Kollenkima: Bitkide destek doku sistemini oluşturan, canlı hücrelerden oluşan bir dokudur. Hücre çeperleri köşelerde düzensiz kalınlaşmıştır ve bitkiye esnek destek sağlar. Bir örtü dokusu değildir ve verilen özelliklere uymaz.
- Sonuç: Verilen tüm özellikler (kalın ve mantarlaşmış hücre çeperi, ölü hücrelerden oluşma, lentisellerle gaz alışverişi sağlama ve örtü doku olma) peridermis dokusuna aittir. Peridermis, odunsu bitkilerde epidermisin yerini alarak bitkiyi dış etkenlere karşı koruyan ikincil bir örtü dokusudur.
Cevap B seçeneğidir.
