Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin fiilinin çatı özelliklerini adım adım inceleyerek doğru cevabı bulacağız. Fiil çatısı, fiilin özne ve nesne ile olan ilişkisini gösteren önemli bir dil bilgisi konusudur. Haydi başlayalım!
- 1. Adım: Cümledeki Fiili Belirleyelim.
Verilen cümle "Düğün için bütün hazırlıklar tamamlandı." şeklindedir. Bu cümlede gerçekleşen eylem "tamamlanmak" fiilidir. Fiilimiz "tamamlandı" kelimesidir.
- 2. Adım: Fiilin Özne-Yüklem İlişkisini (Çatı Özelliği - Eylemi Kim Yaptı?) İnceleyelim.
Fiilin özne-yüklem ilişkisi, fiilin "etken", "edilgen", "dönüşlü" veya "işteş" olup olmadığını belirler.
- "Tamamlandı" fiiline bakalım. "Kim tamamlandı?" veya "Ne tamamlandı?" diye sorduğumuzda cevabı "bütün hazırlıklar" olur.
- Peki, "bütün hazırlıklar" kendi kendine mi tamamlandı, yoksa başkası tarafından mı tamamlandı? Hazırlıklar, kendi kendine tamamlanma eylemini yapamazlar; onlar başkası tarafından tamamlanma eylemine maruz kalırlar.
- Fiil kökü "tamamlamak" iken, fiil "tamamla-n-dı" şeklini almıştır. Buradaki "-n-" eki, fiile edilgenlik anlamı katmıştır. Eylemi yapan belli değildir veya önemli değildir; eylemden etkilenen varlık (sözde özne) ön plandadır.
- Bu durumda fiilimiz Edilgen çatılıdır.
- 3. Adım: Fiilin Nesne-Yüklem İlişkisini (Çatı Özelliği - Nesne Alabilir mi?) İnceleyelim.
Fiilin nesne-yüklem ilişkisi, fiilin "geçişli" veya "geçişsiz" olup olmadığını belirler. Bir fiilin nesne alıp alamadığını anlamak için fiilin başına "onu" kelimesini getirmeyi deneriz. Eğer anlamlı oluyorsa fiil geçişlidir, olmuyorsa geçişsizdir.
- Fiilimiz "tamamlandı" edilgen çatılı olduğu için cümlede doğrudan nesne almaz (çünkü nesne, sözde özne olmuştur). Ancak fiilin geçişli olup olmadığını belirlerken, fiilin etken halinin nesne alıp alamadığına bakarız.
- "Tamamlandı" fiilinin etken hali "tamamlamak"tır.
- Şimdi "onu" kelimesini "tamamlamak" fiilinin başına getirelim: "Onu tamamlamak" (Örneğin, "ödevi tamamlamak", "işi tamamlamak"). Gördüğümüz gibi, "onu tamamlamak" ifadesi anlamlıdır.
- Bu, "tamamlamak" fiilinin nesne alabilen bir fiil olduğu anlamına gelir. Dolayısıyla, fiilimiz Geçişli çatılıdır.
- 4. Adım: Çatı Özelliklerini Birleştirelim ve Seçeneklerle Karşılaştıralım.
- Özne-Yüklem İlişkisi: Edilgen
- Nesne-Yüklem İlişkisi: Geçişli
Bu iki özelliği birleştirdiğimizde fiilimiz "Edilgen - Geçişli" özelliklerini taşımaktadır.
- A) Etken - Geçişsiz
- B) Edilgen - Geçişli
- C) İşteş - Geçişsiz
- D) Dönüşlü - Geçişli
Bulduğumuz özellikler B seçeneği ile birebir uyuşmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
